Regio's Zaanstreek / Waterland,
Westfriesland, Kennemerland,
Amstelland en Meerlanden
Mogen wij ons even voorstellen?
Wij, dat zijn:
Wij zijn een wat verborgen groep, vallen niet op, wonen gewoon in uw buurt.
Een oudere alleenstaande man met een
We zijn niet zo weerbaar en niet zo goed gegroepeerd dat wij massaal voor onze
depressie, die de deur niet meer uitkomt.
belangen strijden. We delen één gemeenschappelijk kenmerk: we zijn extra kwetsbaar.
Dagelijkse bezigheden kunnen ons veel moeite kosten. Aan goede sociale contacten
Een vrouw met psychiatrische problemen
ontbreekt het ons dikwijls. Een tekort aan energie belemmert ons soms.
die voor het eerst zelfstandig woont en niet
weet hoe ze haar dag door moet komen.
ij kampen vaak met cognitieve gebreken, zoals een wisselende concentratie, verstoorde interactie,
Wvertraagd denken, gebrek aan initiatief en verkeerde interpretatie. Sommigen van ons trekken zich terug (De ouders van) een kind met ADHD
en kunnen daardoor vereenzamen. Anderen vertonen gedrag dat voor omstanders maar moeilijk te begrijpen is.
In dit proces moeten we dus ook opboksen tegen vooroordelen en drempels in de samenleving.
(die zoeken naar hulp bij de opvoeding).
Een man die zijn baan verloren heeft en
Edo Paardekooper
daardoor zo in de financiële problemen
Overman:
kwam dat hij nu dakloos is.
Een vrouw die de zware tegenslagen in
haar leven alleen kon verwerken door
zichzelf te verdoven en nu kampt met
een verslavingsprobleem.
"...meedoen in UPS &
DOWNS2
de maatschappij..." Waarom?
In drie maanden tijd...
3
4
De bodem gezien
Van hulpverlener naar cliënt /
Naast de groep mensen die een beroep doet op hulp-
financieel rond te komen. Onder deze groep vallen ook
5
verleners, is er ook een grote groep met psychosociale
oud-cliënten die geen nazorg meer krijgen. Herstellen
(Puin)hoop
problemen. Mensen die niet geïndiceerd worden, maar
van psychische of psychiatrische problemen of verslaving
wel kwetsbaar zijn. Zij weten zich meestal te redden
is een langdurig proces, dat niet voor iedereen mogelijk
(Bent u er nog?)
6
in de maatschappij, maar zijn wel aangewezen op on-
is. Het gevaar bestaat dat er een vicieuze cirkel ontstaat:
7
dersteuning. Vaak maken ze gebruik van bijvoorbeeld
geen partner, geen sociale contacten, geen bezigheden,
Nog geen rumboon...
maatschappelijk werk of maatjesprojecten. Kerkelijke
geen werk, geen geld... geen aansluiting in de leefom-
instellingen bieden deze mensen steun, buurthuizen hel-
geving. Terwijl iedereen het recht heeft om mee te doen
Vier op de tien
8
pen hen de dagen te vullen, de schuldhulpverlening om
in de maatschappij!
(Ver)zorgen
9
Programma Lokale Versterking
Gek, of...?
10
van mensen met een psychische handicap
De profiteur
11
van de Vereniging Landelijk Platform GGZ
Daarom!
12
1
" Niemand redt
Waarom deze krant?
het alleen.
Niemand redt het alleen. Iedereen heeft af en toe een hand op zijn schouder nodig.
Mensen met een psychische, psychosociale of psychiatrische beperking hebben ook het
Iedereen heeft
recht om zelfstandig in de samenleving te functioneren. Maar omdat we niet zo opvallen,
is er vaak niemand die ons een helpende hand kan bieden. Iemand in een rolstel herken
af en toe een
je, en kan je over een drempel helpen. Iemand in een depressie herken je meestal niet.
hand op zijn
Wat willen we hiermee bereiken?
schouder nodig"
llereerst dat onze wensen en behoeften worden
Agehoord. Door iedereen, en in het bijzonder de
gemeenten. Sinds begin van dit jaar zijn die verant-
woordelijk voor de maatschappelijke ondersteuning van
hun burgers. De kennis over GGz-cliënten, dak- en
thuislozen en verslaafden is vaak niet groot. Met als ge-
volg dat we al gauw geassocieerd worden met overlast.
Wanneer onze belangen niet worden meegenomen in de
Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), dan gaat
men voorbij aan het doel van deze wet: deelname van
COLOFON
álle burgers in onze samenleving. We willen betrokken
worden bij de beleidsvorming van gemeenten omtrent
de voorzieningen voor haar burgers. Zodat deze beter mensen, maar wel mensen met verdriet. Verdriet dat
op (ook) onze behoeften worden afgestemd. We willen ons leven niet is gelopen zoals we graag hadden gewild.
vertegenwoordigd zijn èn ons vertegenwoordigd voelen! Vanwege een vastgelopen rouwproces of een depressie.
AANGENAAM (kennis te maken) verschijnt in
Omdat we ons huis zijn kwijtgeraakt, of omdat we kam-
april 2007 als een (voorlopig) eenmalige uitgave.
erder wil en we mensen zoals wij oproepen om zich pen met psychische of psychosociale problemen. Omdat
Vóók in te zetten voor een goede cliëntvertegenwoor- we gevlucht zijn in een verslaving, of vanwege een kind
Programma Lokale Versterking GGZ, regio Zaanstreek/
diging en belangenbehartiging. Dat kan in de cliëntenraad dat levenslang ondersteuning behoeft.
Waterland, Westfriesland, Kennemerland, Amstel and en
van een GGz-instel ing of in adviesraden die de gemeenten
Meerlanden.Contactpersoon Zaanstreek/Waterland en
bijstaan in hun Wmo-beleidsvorming. Of in een rondtrek-
ls u zich dit realiseert, kijkt u wellicht verder dan
Westfriesland: Eleonoor Wil emsen-de Boevère,
A
kend theatergezelschap, dat de aandacht vestigt op onze
de constatering: `wat een vreemd figuur'. Met
(eleonoorwil emsen@lokaleversterking.nl)
dagelijkse problemen. Want: samen staan we sterker.
wat extra ondersteuning en begrip, en soms gewoon een
Contactpersoon Kennemerland, Amstel and en Meerlanden:
hand op onze schouder, kunnen wij ook deelnemen aan
Ed Korff de Gidts (edkorffdegidts@lokaleversterking.nl)
n eigenlijk, eigenlijk wil en we ook gewoon dat u de samenleving.
Eanders naar ons kijkt. Wij zijn geen gekken, zielen-
Redactie:
poten, randfiguren of herrieschoppers. Wij zijn gewone Alvast bedankt voor uw aandacht!
Eleonoor Wil emsen-de Boevère, Ed Korff de Gidts.
Vormgeving en Drukwerk:
Acretia Media & Communicatie, www.acretia.nl.
een of meer stoornissen
Oplage: 10000 exemplaren.
Cijfers spreken
eetstoornissen
Overname van (delen van) de levensverhalen mag
schizofrenie
alleen met toestemming van de redactie.
voor zich...
drugsmisbruik/afhankelijkheid
Programma Lokale Versterking
alcoholmisbruik/afhankelijkheid
van mensen met een psychische handicap
Vóórkomen van psychische aandoeningen
depressie
van de Vereniging Landelijk Platform GGZ
ooit in het leven
in de algemene bevolking (Bron: Volle
angststoornis
in het afgelopen jaar
www.lokaleversterking.nl
bergh et al., 2003).
0
10
20
30
40
50 %
2
Een psychose, onbegrijpelijk
voor een buitenstaander
Dit is het verhaal van Sonja, een doodgewone vrouw met een leuk leven. Ze is ver
pleegkundige en heeft een lieve vriend. Samen hebben ze een dochtertje van twee.
Vorige jaar werd Sonja in een tijdsbestek van drie maanden zwaar depressief, kreeg
ze een psychose en werd uit haar buik een kwaadaardige tumor verwijderd. Achteraf
kan ze nauwelijks bevatten wat haar is overkomen.
e ellende begon met allerlei vage klachten:
Hakken, zagen, vuur!
"Dhartbonzen, hyperventileren, slecht slapen. "Vanuit mijn depressie schoot ik als het ware in een
Mijn huisarts kon het niet verklaren. Onderzoek bij de
psychose. Alles wat er gebeurde was voor mij uiter-
cardioloog wees uit dat mijn hart niets mankeerde. Maar
mate beangstigend en zeer realistisch. Ik verbeeldde me
ik voelde me geestelijk afglijden, had mezelf niet meer
dat ik slechter dan slechter dan slecht was. Hitler en
in de hand. Uiteindelijk hoorde ik van een vervangend
Sadam Hoesein kon je nog wel mensen noemen, maar
huisarts dat ik depressief was, waarvoor ik medicijnen
ik... Overal hingen camera's, zodat niets van mij ge-
"Zelden heb ik zo
kreeg. Daar stond ik dan, met het etiketje depressief.
heim zou blijven. Vanuit de gesloten afdeling waar ik
Familie, vrienden en collega's leefden heel erg met me
verbleef zag ik het hele ziekenhuis met gebalde vuis-
mee. Sommigen kwamen - ongevraagd maar goedbe-
ten om me heen staan. In daaropvolgende stadia waren
genoten van zo'n
doeld - met verklaringen. Ik zou niet stabiel zijn, on-
dat heel Nederland, toen heel Europa en later de hele
zeker, ze hadden al eerder vermoed dat er iets met me
wereld. Allemaal met gebalde vuisten om me heen. Ik
doodgewone activiteit
aan de hand was. Anderen dachten gelijk aan een soort
moest bekennen wat ik gedaan had, anders zou ik de
verlate postnatale depressie. Hoe dan ook, aan theorieën
doodstraf krijgen. Naar donker Afrika zou ik gebracht
heb je weinig als je je zo ellendig voelt. Ik was ontzet-
worden om gemarteld te worden. Zo liep ik daar steeds
als winkelen"
tend moe, kon mijn bed haast niet uitkomen 's morgens.
rond met een briefje in mijn hand, waarop ik moest
Een collega in het ziekenhuis zorgde ervoor dat ik bij de
schrijven wat ik gedaan had. Maar ik wist niet meer wat
wege mijn slechtheid, uit de krant of van tv. Hoe zouden
psychiater aldaar terechtkwam. Deze stelde een angstfo-
dat was. Het was iets heel ergs, dat wist ik wel, maar
de mensen buiten reageren als ze me zagen? Eenmaal op
bie vast, die met medicatie bestreden moest worden.
wat precies, dat was ik helemaal vergeten. Toch moest
straat reageerde men echter helemaal niet op me. Ik was
ik het zo snel mogelijk opschrijven, want hoe langer
stomverbaasd. Ze herkenden me helemaal niet! Ik begon
het duurde voordat ik bekende, hoe zwaarder mijn
te beseffen dat ik het me al emaal had ingebeeld. Het hele
"Koffie zetten was
straf werd. Dagenlang heb ik lopen piekeren wat het
complot waarin ik het doelwit was geweest van de woede
ook al weer was wat ik gedaan had. De hele dag door
van de wereld, was een waan geweest.
hoorde ik stemmen: `Hakken, hakken, zagen, zagen,
een bijna onmogelijke vuur, vuur!'. Iedereen kende mij, want ik was een pu- Na korte tijd kreeg ik toestemming om aleen de stad in
blieke misdadiger. Elke morgen vroeg ik om de krant,
te gaan. Wat een heerlijke ervaring! Niemand keek me
taak geworden"
die uiteraard over mij schreef. Maar nooit stond er iets
vreemd aan - integendeel. Het was een openbaring om te
in. `Jullie hebben het er al uitgeknipt!', beweerde ik dan
merken dat ik geheel anoniem op straat kon lopen. Zel-
stellig. De mensen tegen wie ik praatte hadden allemaal
den heb ik zo genoten van zo'n doodgewone activiteit als
Op slot
tranen op hun gezicht, zo erg vonden ze het om met
winkelen. Ik verwende mezelf met een paar mooie oor-
Maar niets hielp. In plaats van dat het beter ging, kon
zo'n slecht persoon als ik om te gaan.
bel en en keerde voldaan terug naar het GGZ-centrum.
ik steeds minder. Dingen die je normaal gesproken au-
Ik was weer helemaal `back to reality' en voelde me steeds
tomatisch doet, lukten me niet meer. Koffiezetten was
Op een dag kwamen er vreemde mensen in het GGZ-
sterker worden. Het ging weer goed met me, hoewel ik
een bijna onmogelijke taak voor me geworden. Het kof-
centrum, waarschijnlijk gewone bezoekers, waarvan ik
nog wel moe was. En er was nog iets wat me letterlijk
fiefilter zat scheef, het water goot ik ernaast - dat soort
dacht dat ze me kwamen halen. Overmand door angst
en figuurlijk dwars zat. Mijn buik werd steeds dikker.
dingen. Mijn concentratievermogen was nihil. In de
ben ik naar buiten gerend en ben ik heel hard gaan
Ik was toch niet zwanger? Artsen, verpleegkundigen en
supermarkt deed ik er een uur over om een pak maca-
schreeuwen: "Help! Help!" Verpleegkundigen hebben
andere cliënten zeiden dat het van de medicijnen kwam.
roni en een zakje saus bij elkaar te zoeken. Mijn doch-
me toen in hysterische toestand naar de isoleercel ge-
Maar ik wist het nog zo net niet. Bart keek met argus-
tertje Sanne, toen ruim anderhalf jaar, kon ik ook niet
bracht. Daar ben ik ontzettend angstig geweest. Hoe
ogen naar me. Ik zag hem denken: `Daar gaat ze weer, nu
meer verzorgen. Gelukkig ving mijn schoonfamilie haar
lang ik er precies gezeten heb, weet ik niet. Een dag,
denkt ze ineens dat ze zwanger is!' Hij had het idee dat
goed op, waar ik ze nog steeds enorm dankbaar voor
twee dagen, drie? Het besef van tijd was ik helemaal
ik weer afgleed in een waanidee - zwangerschap dit keer.
ben. Zonder hen had Sanne misschien wel uit huis ge-
kwijt. Ik ging helemaal op in mijn angst. De mensen
Het lukte me niet hem ervan te overtuigen dat dit serieus
plaatst moeten worden. Nu kon ze tenminste nog thuis
van de GGZ zaten ook in het complot, ze hadden ge-
was en dat mijn dikke buik me werkelijk zorgen baarde.
eten en slapen, omdat mijn vriend er dan ook was. Maar
regeld dat iemand mij als proefpersoon kon gebruiken,
Een test wees uit dat ik niet zwanger was. De andere
leuke dingen doen met haar lukte me niet meer. Een
om te kijken hoe ver ze konden gaan met mij te mar-
mogelijkheid, dat de medicatie de boosdoener was, kon
boekje voorlezen, een puzzeltje maken, niets. Van bin-
telen. Mijn vriend Bart kwam samen met een goede
ik echter niet accepteren. Iets in me zei dat het niet goed
nen was ik dood, op slot. Ik voelde niets meer voor haar,
vriendin van me langs om me te kalmeren, herinner ik
was wat er met mijn lichaam gebeurde. Terwijl iedereen
maar voelde me wel ontzettend schuldig, waardeloos
me nog. Ik wilde hem geen zoen geven, dat vond ik
mijn ongerustheid probeerde weg te nemen, werd die
en een hele slechte moeder. Ik kon immers niet voor
huichelachtig. Ook mijn medicijnen weigerde ik. Im-
daarentegen steeds groter. Niemand luisterde naar me;
haar zorgen! Langzaamaan gleed ik steeds verder naar de
mers, ik was door en door slecht, dus was ik het niet
geen enkele arts nam even de moeite om naar mijn buik
afgrond. Mijn dag bestond uit piekeren. Suïcidale ge-
waard om hoe dan ook geholpen te worden. Toch had
te kijken. Het is immers niet ongewoon dat iemand een
dachten kwamen regelmatig bij me op, hoewel de ver-
hun komst wel effect, want ik werd er rustiger van."
dikke buik krijgt van de medicijnen, zeker niet in de psy-
antwoordelijkheid voor Sanne me wel bijbleef. `Jij zorgt
chiatrie! Mijn verzoek om een echo werd steeds van de
dat je beter wordt, dan zorgen wij voor Sanne', zei mijn
Ingebeelde realiteit
hand gewezen. Toch bleef ik er steeds om vragen, want
schoonmoeder. Die woorden sterkten me enorm. Ik had
"Eenmaal uit de isoleercel begon ik langzaamaan weer
ik wilde al es uitsluiten. Door mijn medische achtergrond
een kind om voor te zorgen! Ook al was mijn gevoel
realiteitszin te krijgen. Op een zonnige middag zat ik in
was ik toch ook geen leek op dit gebied! Bart nam mijn
ten opzichte van haar dood, ik moest er toch voor haar
de tuin en dacht: `Nu moet het maar weer eens beter met
ongerustheid daarom wel serieus. `Ben je al bij de dokter
zijn. Op een verjaardag verzekerden mijn schoonzussen
me gaan.' Vanaf dat moment mengde ik me meer tus-
geweest?', vroeg hij elke dag.
mij ervan dat ik wél een goede moeder was. `Kijk dan
sen de mensen op mijn afdeling. Door klusjes te doen als
eens hoe goed Sanne het doet!' Maar ik ontkende dat,
afwassen en vegen knapte ik langzamerhand op. Op een
vond dat ik best gemist kon worden, en zei dat ook met
dag mocht ik met een aantal medebewoners onder leiding
zoveel woorden. Voor hen was dat de aanleiding om een
van de activiteitenbegeleidster naar de supermarkt. Nog
Lees verder op pagina 6
opname in het GGz-centrum te regelen."
steeds was ik ervan overtuigd dat iedereen mij kende van-
3
Er is weinig échte aandacht voor het
leven van kwetsbare medemensen
Edo Paardekooper Overman is 58 jaar en voelt dat hij weer grip op zijn leven heeft gekregen. Dat was een
paar jaar geleden nog anders, toen hij zichzelf na een neerwaartse spiraal terugvond, aan de alcohol verslaafd en
dakloos. Zijn redding is wellicht geweest: het besef van vrijheid die een mens heeft om zijn leven naar eigen wens
in te richten. Hij kroop uit het dal en is tegenwoordig actief bij de belangenbehartiging van dak- en thuislozen,
verslaafden en GGz-cliënten. Nu de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) in januari van start is
gegaan, trekt hij extra aan de bel bij diverse gemeenten. Keer op keer merkt hij echter dat er weinig kennis, begrip
en échte aandacht is voor het leven van kwetsbare medemensen.
k ben geboren in Indonesië, maar groeide op tus-
een laptop aan, terwijl ik me dat financieel helemaal niet
boeg om wat te herstel en, hoewel ik gewoon doordronk.
"Isen Heemstede en Haarlem. Iedereen zag heime- kon veroorloven. Kortom, na een tijd zat ik flink in de Ik had verwacht dat ze meer zouden doen aan actieve be-
lijk graag dat ik later de houthandel van mijn ouders zou
schulden, en kon mijn huis niet meer handhaven. Net
geleiding of verwijzing naar zorg of schuldhulpverlening.
overnemen, maar dat is er nooit van gekomen. In 1968 ben
in die periode ontmoette ik mijn nieuwe vriendin. Zij
Dat ontbrak er wel een beetje aan. Na een periode op
ik economie gaan studeren in Amsterdam. Het waren de
lag ook in scheiding, had twee dochters en een groot
de wachtlijst en in een onbegeleide opvang, `Het Pauze-
nadagen van provo en hippies, en ik verzette me - toen al
huis, waar wij ook nog wel bij pasten. Maar al gauw
ment', was er in mei 2004 plek voor mij in sociaal pension
- tegen al erlei in studentenkringen heersende marxistische
bleek dat de kinderen niet met elkaar overweg konden.
De Hoeksteen, van het Leger. Dit pension stelt zich tot
ideeën. Vlak voor mijn eindscriptie haakte ik af, na negen
Logisch, wij kwamen in een reeds bestaand systeem bin-
taak mensen weer gefaseerd een plek in de samenleving
jaar studie. Als assistent-accountant verdiende ik inmiddels
nenvallen. Die dochters hadden grote kamers, en mijn
te laten verwerven en weer zelfstandig te kunnen functi-
al geld. Ik zag studentjes binnenkomen die na slechts 4 jaar
zonen moesten maar op zolder. Spanningen dus. In die
oneren. Na een paar maanden kreeg ik weer het gevoel:
hun papiertje hadden, maar geen bagage. Dat ontnam me
tijd werd het contact met mijn kinderen minder goed.
ik kom weer terug. Uit mezelf zocht ik contact met mijn
de broodnodige wilskracht om mijn studie af te maken.
Ik zat niet goed in mijn vel, kon weinig inbrengen tegen
oude behandelaars op Vogelenzang, om de zaken weer
de moeilijke woonsituatie en had niet de kracht om me
een beetje op een rijtje te zetten.Voor m'n alcoholversla-
Naar binnen gekeerd
ook nog met hun opvoeding bezig te houden. Ook op
ving heb ik echter nooit in een afkickprogramma gezeten.
In 1979 werd mijn eerste zoon geboren. Mijn vriendin,
relationeel vlak ging het slecht. Uiteindelijk zijn de jon-
De behoefte aan alcohol nam steeds verder af, doordat ik
een echte Amsterdamse, kreeg tijdens de zwangerschap
gens elders gaan wonen en besloot ik hetzelfde te doen.
minder op de vlucht was voor mezelf en problemen. Ik
echter een psychose, en ook na de geboorte moest ze
Ik was - weliswaar niet heel actief - bezig met het zoeken
kwam weer tot rust. Tegenwoordig drink ik nog steeds
enkele malen hiervoor worden opgenomen. Een roe-
naar een andere woning, toen mijn vriendin me op een
wel; ik hoef van mezelf niet helemáál droog te staan. Het
rige tijd, maar desondanks kregen we vijf jaar later nog
slechte dag niet meer binnen wilde laten. Ik moest maar
streven in de verslavingszorg is nu ook meer: acceptabel,
een zoon. Op een gegeven moment ging het echter niet
voor de opslag van mijn spullen zorgen. Opeens stond ik
gecontroleerd gebruik. Bij mij werkt dit, maar wel icht
meer, met die opnames en pillen. Ik kreeg een burn-
op straat. Hartje winter, ik heb wat kou geleden.
niet bij iedereen. Als ik het in mijn leven weer moeilijk
out, want ook mijn werk - op een organisatie- en ad-
krijg, weet ik dat er praatgroepen zijn."
viesafdeling van een grote bank - vergde veel van me.
Uitzitten tot uitkering
We raakten als gezin behoorlijk naar binnen gekeerd en
Vier maanden lang heb ik zonder dak boven mijn hoofd
geïsoleerd. Ook kregen we via de vertrouwensarts op
geleefd. Overdag ging het nog wel, maar 's nachts...
"De daklozenwereld
school signalen dat het niet goed ging met de kinde-
Ik wilde niet naar een nachtopvang. Daar keek ik eens
ren. Uiteindelijk ben ik met de kinderen vertrokken.
naar binnen, en dat maakte me nog triester. Soms sliep
is vaak hard. Ieder
Mijn zo gewenste rust kreeg ik onbedoeld toen ik, nota
ik in de schuur van mijn ex-vriendin. Als ze daar achter
bene tijdens mijn eerste cricketwedstrijd, een gebroken
kwam waarschuwde ze de politie - wel icht ook uit be-
scheenbeen opliep. Nadat ik weer uit het gips was en ik
zorgdheid. Heel soms logeerde ik in een hotelkamertje,
voor zich, bietsen,
weer wat op adem was gekomen, bleek echter dat ik het
als mijn uitkering net binnen was (wat lastig is als je geen
op mijn werk toch niet meer kon bijbenen. Ik maakte
vast adres meer hebt; later kreeg ik een postadres bij het
stelen, scoren."
vele overuren om alles bij te spijkeren - het was een snel
Leger des Heils). Maar meestal moest ik de nacht op straat
wereldje - maar helaas, het lukte niet. Ik werd definitief
doorbrengen. Ik had niet veel geld, at soms dagenlang
afgekeurd. Sinds die tijd, ergens in 1994, heb ik nooit
niets. Bedelen heb ik nooit gedaan, het was gewoon uit-
meer vast betaald werk verricht.
zitten tot de uitkering. En wat er nog bij kwam: de laatste
jaren was ik steeds meer gaan drinken. Mijn ex dronk
Lees verder op pagina 6
Allebei psychiatrie
al whisky, dat heb ik van haar overgenomen. Ik begon
Ik was nog wel behoorlijk actief, pakte cricket weer op,
steeds vroeger te drinken, uiteindelijk al vanaf tien uur
deed even aan amateurtoneel en zat in ouderraden en me-
's ochtends. Om de problemen maar te vergeten. Ik was
Naast zijn rol als voorzitter van de Cliëntenraad Leger
dezeggenschapsraden op de scholen van mijn kinderen.
dus ook nog eens in een verslaving weggegleden. Die
des Heils Noord-Hol and is Edo onder meer actief in de
En praatte ook toen al met de gemeente. Maar ik kon
paar maanden heb ik echt de bodem gezien. Ik voelde me
gemeenten Velsen (Wmo-adviesraad), Haarlemmermeer
mijn eigen ervaringen en de zorg voor mijn kinderen niet
bang, eenzaam, onzeker. Toch was er geen boosheid in
(Wmo-klankbordgroep) en Haarlem en in de landelijke
delen met een partner. Ik voelde me eenzaam en werd
mij. Ik heb het altijd bij mezelf gezocht; de verantwoor-
cliëntenraad van het Leger des Heils. Zelf zegt hij hierover:
depressief. Dit was dermate serieus dat ik moest worden
delijkheid lag bij mezelf.
opgenomen in de toenmalige GGz-kliniek Vogelenzang.
"De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is een wet die een
Redding
breed gebied bestrijkt. Het is ook een uitdagende wet. Gemeenten zijn
Ik kon en durfde in deze omstandigheden niet echt naar
sinds 1 januari 2007 zelf verantwoordelijk voor het maatschappelijk
"Opeens stond
iemand toe te gaan, en kende ook nauwelijks andere dak-
welzijn van hun burgers. Dat ze bijvoorbeeld zo lang mogelijk zelfstan-
lozen. Soms kreeg ik wel eens een blikje bier aangeboden,
dig kunnen wonen. En mee kunnen doen in de maatschappij. De wet
ik, hartje winter, op het bankje voor Albert Heyn. Maar er werd natuurlijk geldt voor iedereen, voor mensen zonder beperkingen en mensen mèt
ook wel eens wat van me terugverwacht... De daklo-
beperkingen. Kwetsbare burgers hebben vaak echter niet de kracht
zenwereld is vaak hard: ieder voor zich, bietsen, stelen,
of gelegenheid, om hun belangen te behartigen bij hun gemeente.
op straat."
scoren. Weinig solidariteit. Soms zag ik mijn zonen in een
Daarom is het zo belangrijk dat bijvoorbeeld dak- en thuislozen, maar
Haarlems café-restaurant, waar ik af en toe de tijd door-
ook verslaafden en (zelfstandig wonende)(ex-) GGz-clienten hun stem
De kinderen werden tijdelijk elders ondergebracht. In
bracht met de krant. Ik vermeed het contact met hen en
laten horen. Dat kan bijvoorbeeld in formele zin, in een cliëntenraad,
Vogelenzang ontmoette ik de vrouw met wie ik kort
anderen zoveel mogelijk, en ook zij hadden niet echt de
Wmo-adviesraad, of klankbordgroep. Maar ook op een wat meer lu-
daarna ben getrouwd. We waren al gewaarschuwd: al-
behoefte contact met hun vader te zoeken.
dieke manier, zoals bijvoorbeeld dit krantje.
lebei psychiatrie, dat gaat niet goed. Na een enthousiast
Ik doe al die overleggen ook voor mezelf. Ik groei en geniet ervan en
begin bleek inderdaad dat het niet werkte. Na vier jaar
Uiteindelijk besloot ik toch om - uitgeput en uitgeteerd
merk dat ik er persoonlijk, als mens, sterker van word. Het is bovendien
volgde de echtscheiding. Die heb ik ervaren als een be-
bij de stiefmoeder van mijn zonen (mijn tweede ex) aan
een manier om al es wat je hebt meegemaakt uit te kunnen wisselen.
vrijding. Ik schoot echter door naar de andere kant en
te kloppen voor hulp. Zij had nog regelmatig contact met
En, ook belangrijk, het is een manier om je even van je eigen sores los
voelde me een soort van manisch, hetgeen echter nooit
de kinderen en mede omdat ze hen een goede vader
te kunnen maken. En de moeilijke materie? Mijn ervaring is: je kan
door behandelaars is bevestigd. Ik vergat de kinderen
toewenste hielp ze me contact te leggen met hulpverle-
altijd al es aan iedereen vragen, ook aan wethouders en directeuren.
hierdoor een beetje. Schafte een tweedehands auto en
ners en het Leger des Heils. Hier kwam ik op de zieken-
Dat zijn ook maar gewone mensen."
4
Ik ben trots op wie ik ben!
Sandra werkte twintig jaar in een ziekenhuis en in de psychiatrie. Ze bekleedde
verschillende functies, waaronder die van psychiatrisch verpleegkundige en interim
manager. Tot ze zwanger werd...
n het begin van mijn zwangerschap zat ik op
voorstelbaar gewoon, dat het mijn leven zoveel heeft
"Ieen roze wolk. Heerlijk, die trappelende voet- beïnvloed. Een andere gebeurtenis die zijn sporen achter
jes in mijn buik! Maar de zwangerschap verliep helaas
heeft gelaten, was een vakantie in Israël. Op mijn acht-
niet vlekkeloos. Mijn bloedruk steeg en ik ervoer te veel
tiende was ik met mijn moeder en mijn zus in Nazaria,
stress van mijn baan en de opleiding management die
toen de beruchte 6-daagse Libanonoorlog uitbrak. Met
ik volgde. Via de maatschappelijk werkster van het zie-
z'n drieën zaten we dagenlang in een schuilkelder, ter-
"Ik heb nu het
kenhuis waar ik werkte kwam ik bij de RIAGG terecht.
wijl we de bommen buiten hoorden dreunen. Die erva-
Mijn verdere zwangerschapsverlof ervoer ik als een ui-
ring heeft gemaakt dat ik niet opgesloten kan zitten; dan
doorzettingsvermo-
termate zware tijd. Ook de bevalling verliep niet pro-
word ik suïcidaal. Ook het knallen van vuurwerk met
bleemloos. Doordat ik geen ontsluiting kreeg moest ik
oud en nieuw rakelt bij mij veel emoties op. Dan beleef
gestript worden. Een handeling die bij mij veel oud zeer
ik die oorlog weer opnieuw, als het ware.
gen, zelfvertrouwen
loswoelde: het seksueel misbruik uit mijn verleden be-
Het probleem met PTSS is dat je niet door hebt dat je er
gon op te spelen. Na de geboorte van mijn zoontje wilde
aan lijdt. Je komt situaties in het dagelijks leven tegen die
en de power om
ik, tegen alle adviezen in, zo snel mogelijk weer gaan
je aan je trauma doen herinneren. Je wordt boos, angstig,
werken. Als ik werkte hoefde ik minder na te denken, zo
wilt ervoor weglopen. Want als je de stress opzoekt kom
redeneerde ik. Tegen alle adviezen in ben ik toch weer
je in een hel terecht. Die confrontatie ga je dus zorgvul-
door te gaan."
aan de slag gegaan. Dat ging een tijdje goed, totdat er iets
dig uit de weg. Dat deed ik ook, door veel te werken en
akeligs voorviel. Door een agressieve cliënt werd ik in
veel te drinken. Beide reacties zijn vluchtgedrag, hoe-
elkaar geslagen. Dit voorval was voor mij de aanleiding
wel je met veel werken de situatie vermijdt, en met veel
Het contact met mijn familieleden heb ik verbroken.
om een andere baan te zoeken.
drinken je gevoelens onderdrukt.
Omdat ik geen zout op mijn nu nog open wonden wil
gooien, is het beter dat ik hen niet meer zie. Dat klinkt
Suïcidaal
Ervaringswerker
misschien hard, maar het is een weloverwogen keuze.
Al tijdens de proeftijd van mijn nieuwe baan kwam ik
Na mijn opname heb ik me heel onveilig gevoeld. Ik ver-
Ik heb een heftige jeugd gehad en moet nu naar de toe-
in de ziektewet terecht. Zwaar depressief werd ik voor
vulde slechts twee rol en: die van psychiatrisch patiënt en
komst kijken. Voor mezelf, maar ook voor mijn zoon-
enkele dagen naar de PAAZ (Psychiatrische Afdeling Al-
moeder. Ik stond buiten de maatschappij, leefde erg geïso-
tje van zeven. Zodat hij later met beide benen in de
gemeen Ziekenhuis, red.) gebracht. Toch gleed ik steeds
leerd, was extreem onzeker. Ik voelde me erg onbegrepen
wereld staat. Door alles waar ik doorheen ben gegaan
verder af. Ik werd suïcidaal en belandde uiteindelijk in
en kon het al een maar hebben over problemen. Gelukkig
heb ik nu het doorzettingsvermogen, zelfvertrouwen
psychiatrisch ziekenhuis Dijk en Duin in Castricum.
is dat al emaal veranderd. Ik ben een compleet ander mens
en de power om door te gaan. Ik heb zes jaar geknokt
Daar heb ik tweeënhalve maand gezeten. In plaats van
geworden. Door de psychotherapie en EMDR-behan-
en mag nu trots zijn op wie ik ben!"
strengere regels te krijgen, mocht ik na een zelfmoord-
delingen (Eye Movement Desensitization and Reproces-
poging naar huis. Een `time out' noemden ze dat. Mijn
sing, red.) die ik na mijn opname heb gehad, ben ik uit
behandelaars dachten in eerste instantie dat ik borderline
mijn depressie gekomen. Via een reïntegratieproject van
Over haar werk bij het dagactiviteiten-
had. Het nadeel van een etiketje is dat je je er ook naar
ROADS rolde ik langzaam weer in het arbeidsproces. Met
centrum zegt Sandra:
kunt gaan gedragen. Borderliners kunnen bijvoorbeeld
secretaressewerk heb ik mijn onzekerheid overwonnen. Al
heel wispelturig zijn. Dat was ik ook, maar ging ik me-
tijdens dat werk mocht ik beginnen aan een opleiding van
"Vanuit mijn persoonlijke ervaring kan ik de bezoekers goed
zelf - bewust of onbewust - ook niet steeds meer als een
het IGPB (Inst. Gebruikersparticipatie en Beleid, red.) aan
begrijpen, omdat ik gedeeltelijk hetzelfde heb meegemaakt
borderliner gedragen? Hoe dan ook, uiteindelijk kreeg
de Hogeschool van Amsterdam: `Sociaal ondernemerschap
als zij. Hoewel ieder leven weer anders is, hebben mensen met
ik een geheel andere diagnose: PTSS, oftewel posttrau-
vanuit cliëntperspectief'. Juist door de combinatie van werk,
een psychiatrische achtergrond ook een stukje gemeenschap-
matische stress-stoornis. Door traumatische ervaringen
studie en opvoeding kreeg ik steeds meer zelfvertrouwen.
pelijk: het isolement waarin ze verkeren, de vooroordelen en het
in het verleden was ik volledig het spoor bijster geraakt.
Vorig jaar juni ben ik geslaagd voor mijn opleiding, waarna
gebrek aan acceptatie door de samenleving. Terwijl de meeste
Ik ben in mijn jeugd seksueel misbruikt. Dat is een af-
ik aan de slag ben gegaan als ervaringswerker bij het DAC
`gewone' mensen wel vinden dat iedereen gelijk is aan elkaar!"
schuwelijk feit, dat ik dacht te hebben verwerkt. On-
(dagactiviteitencentrum) in Zaandam.
Je kunt altijd wat van je leven kunt maken,
al is het nog zo'n puinhoop geweest
Karen (40) is manisch depressief. Gelukkig heeft ze tegenwoordig haar leven goed op orde...
"Als zestienjarige puber kwam ik in aanraking met de psychiatrie. Na een paar jaar aanmodderen kreeg ik de diag-
nose `manisch depressief'. Vanaf die tijd ging mijn leven niet bepaald over rozen. Problemen leek ik als een magneet
aan te trekken. Ik werd seksueel ongeremd en kocht heel veel dure spullen, waar ik eigenlijk geen geld voor had. Op
jonge leeftijd stapte ik in het huwelijksbootje, om na drie maanden alweer te scheiden. Mijn kersverse echtgenoot
bleek niet de man te zijn die hij deed voorkomen. Die ervaring opende me wel enigszins de ogen. Gelukkig kon ik,
ondanks alles, toch weer bij mijn moeder terecht. Zij heeft me altijd goed opgevangen, waar ik haar enorm dankbaar
voor ben. Dankzij haar ben ik toch sinds die tijd `op het rechte pad' gebleven."
Vooroordelen
bel ik ze op of kruip ik achter de computer. Gelukkig
nemen aan de samenleving. En bovendien: GGz-cliënten
"Nu woon ik alweer zes jaar zelfstandig. Met Ton, een
kan ik goed al een zijn. Ik ben een echte boekenwurm,
hebben vaak veel zelfkennis en zijn dus zeker niet gek!
wat oudere man, heb ik een uitstekende LAT-relatie.
maak puzzels, kijk graag tv. Toch is het logisch dat ik
We weten allebei dat samenwonen niet zou werken.
voornamelijk contacten heb met andere GGz-cliënten.
Ik heb steeds opnieuw de kracht gevonden om door te
Niet voor mij, maar ook niet voor hem. Ton heeft mij
Je zoekt toch contact met mensen die je begrijpen en
vechten. Dankzij mijn moeder en lieve vriend Ton heb
in te laten zien dat je altijd wat van je leven kunt maken,
steunen - vooral als het even wat minder met je gaat. Ik
ik mijn leven weer aardig op de rails. In moeilijke tijden
al is het nog zo'n puinhoop geweest. Ondanks mijn fou-
voel me niet op m'n gemak als ik mensen ontmoet die
merk je pas hoe waardevol goede familie en vrienden
ten is Ton altijd blijven komen. De gesprekken die ik
vooringenomen zijn, en vanuit hun eigen vooroordelen
zijn. Dankjewel mam, dankjewel Ton!"
jarenlang bij de RIAGG heb gehad waren zinvol, maar
of heersende ideeën over de psychiatrie op je reageren.
momenteel heb ik meer baat bij gesprekken met Ton
Wat moet je daarmee? Mijn idee is: laat iedereen in zijn
of mijn ex-schoonzusje Doris. Als het even tegenzit,
waarde. Ieder mens is uniek en heeft het recht om deel te
5
Vervolg van pagina 3 (Sonja)
Honderd worden
veel meer impact gehad dan die tumor. Natuurlijk ben
Onbekende wereld
Doordat ik bleef aandringen kreeg ik na tweeënhalve
ik wel geschrokken van het feit dat ik kanker had, maar
Achteraf werkt die tumor ook in mijn voordeel. Im-
week toch mijn zin en werd er een echo gemaakt. De
ik was al door een hel gegaan. Dat maakte een wereld
mers, als ik geen kanker na die psychose had gehad,
arts schrok enorm van wat hij zag. In mijn buik zat een
van verschil."
hadden mensen heel anders tegen me aan gekeken.
enorme tumor, nog groter dan een tennisbal. Het bleek
Dan had ik een stempel gekregen van psychiatrisch
eierstokkanker te zijn. Bart was enorm overstuur. Niet
Stempel
patiënt. Nu ligt de nadruk op de kanker, en kan ik
vanwege het feit dat ik toch gelijk had gehad, maar om-
"Door alles wat ik heb meegemaakt ben ik krachtiger
zelf ook alles daarop afschuiven. Een lichamelijke
dat niets goed leek te gaan. Eerst die psychose, nu die
geworden. Soms denk ik wel eens, als mensen iets over
oorzaak is toch immers beter dan een psychische?
tumor. Wat zou de volgende tegenslag zijn? Kon het
mij zeggen: "'Ik zou jou wel eens willen zien, als je dit
Vrienden en collega's vragen aan me of ik al vol-
dan nooit goed gaan? De verpleegkundigen van mijn af-
had meegemaakt.' Toch heb ik naderhand ook in een
doende hersteld ben om mijn werk weer op te pak-
deling verontschuldigden zich: `Wij dachten natuurlijk
soort boosheidsfase gezeten. Ik had ik een situatie geze-
ken. Als ik alleen een psychose had gehad, hadden ze
gelijk aan de medicatie'. Ook de psychiater zei iets in
ten waar ik helemaal niet om gevraagd had. Ik was het
zich waarschijnlijk afgevraagd: `Kan Sonja het werk
die trant. Ik voelde dat ze zich aan het indekken waren,
onderwerp van gesprek geworden, terwijl ik normaal
nog wel aan?'
maar begreep het wel. Mijn situatie was zo absurd, dat
gesproken iemand van de zijlijn ben. Dat was heel eng
het alleen maar logisch was dat ze mijn dikke buik aan de
en voelde heel vernederend. Er is zoveel over en tegen
Zelf ben ik met hele andere ogen naar de geestelijke
medicijnen toeschreven. Zou ik in hun positie geloven
me gezegd. Toen ik in die depressie zat, en later in die
gezondheidszorg gaan kijken. Vroeger, als ik op weg
dat er toch een lichamelijke oorzaak was?
psychotische depressie, leefden mensen heel erg met me
naar mijn werk langs het GGz-centrum fietste, dacht
mee. Sommigen kwamen met analyses en goedbedoel-
ik wel eens: `Daar heb ik gelukkig niets mee te ma-
de, maar onzinnige adviezen. `Je staat zo onzeker in je
ken.' Niet dat ik denigrerend over de psychiatrie deed,
"Natuurlijk ben ik leven Sonja, wees toch eens wat assertiever!' En: `Gooi maar het was een mij onbekende wereld en daar was ik
je emoties er nou eens uit!' Door een paar mensen werd
blij om. Waarschijnlijk denken veel mensen zo, àls ze
ik neergezet als een labiel persoon. Goed, misschien was
er al eens bij stilstaan. Toch kan iedereen overkomen
geschrokken van die
ik wat onzeker, maar dat kon toch niet de oorzaak zijn
wat mij overkwam. Op het ene moment sta je met je
van een psychose? Zelf denk ik dat mijn psychose en
beide benen middenin de maatschappij, het volgende
tumor, maar ik was al die kanker met elkaar te maken hebben. Ik bedoel: het ogenblik weet je van voren niet meer dat je van ach-
is toch geen toeval dat na tweeënhalve week psychose
teren bestaat. Ook ben ik gaan inzien hoe belangrijk
een tumor gaat groeien? Toen bleek dat ik kanker had
de hulpverlening is. Nu ik zelf heb ervaren hoe het is
door een hel gegaan." werd voor mij veel duidelijk. Hoewel ik het natuurlijk om psychiatrisch cliënt te zijn en zoveel leed om me
niet zeker weet. De vragen blijven: `Was de tumor er al?
heen heb gezien, weet ik dat psychologen en psy-
Twee weken later werd ik geopereerd. Gelukkig kon
Fungeerde hij als trigger voor die psychose?' En: `Wat
chiaters onmisbaar zijn. Maar minstens zo belangrijk
de tumor zonder uitzaaiingen verwijderd worden. Ik
als ik de hand aan mezelf had geslagen? Dan had het aan
zijn goede vrienden en familieleden. Bart is ook door
voelde dat ik, na alles wat me de afgelopen maanden
die psychose gelegen en was die tumor nooit ontdekt!'
een helse periode gegaan, hij moet zich zo machteloos
was overkomen, de kracht had om dit door te maken.
Ik denk ook niet: `Dit overkomt me nooit meer'. Dat
hebben gevoeld. Alle zekerheden in het leven dreigde
Ook de chemotherapie die erop volgde viel me enorm
weet ik niet, net zo min als ik zekerheid heb over het
hij kwijt te raken: zijn vriendin, zijn dochtertje...Toch
mee. Ik was zo blij dat ik weer een normaal mens was,
verband tussen die psychose en die tumor. Maar: li-
is hij van me blijven houden en is hij me trouw geble-
dat niets me meer kon deren. Een week geleden ver-
chaam en ziel zijn één. Door alle gebeurtenissen ben ik
ven. Iedereen heeft me enorm gesteund en daar ben
langde ik nog hevig naar de dood, maar nu wilde ik wel
veel bewuster gaan leven. Bij alles wat ik doe, denk ik
ik enorm dankbaar voor. Want ook al voel ik me ge-
honderd worden! Na de chemo's werd ik genezen ver-
nu: `Wat voegt het toe voor me?' of `Wat beteken ik
kwetst door sommige goedbedoelde opmerkingen en
klaard en mocht ik deelnemen aan een herstelgroep voor
voor een ander?'. Ik kan nu echt genieten van de dingen
verklaringen, ik begrijp het wel. Een psychose is zoiets
ex-kankerpatiënten, waar ik nu nog steeds in zit. Naast
die ik doe. Als ik met Sanne naar de speeltuin ben ge-
onbegrijpelijks voor een buitenstaander. Maar uitein-
oefeningen wordt er in die groep ook veel gepraat om je
weest, weet ik: `dat heb ik toch maar weer meegemaakt.
delijk ben ik zo gek nog niet!"
verleden te verwerken. Ik ontleen er best veel steun van,
Want voor hetzelfde geld was ik er niet meer geweest.
maar toch mis ik iets. In mijn geval heeft die psychose
Door kanker of door zelfmoord.
Uit privacy-overwegingen zijn de namen in dit verhaal gewijzigd.
Vervolg van pagina 4 (Edo)
Simpel NEE
zeg: `Ga zo snel mogelijk naar iemand die je vertrouwt,
Wist u dat...?
"Ik begon mijn oude hobby weer op te pakken en
als je je dak boven je hoofd dreigt kwijt te raken. Of als
streed voor inspraak en medezeggenschap in het pen-
je het anderszins moeilijk hebt. En dat hoeft niet per se
dak- en thuislozen het niet eens zo erg vinden
sion. Ik wilde bijvoorbeeld wel eens zien wat er over
een hulpverlener te zijn.'
mij in hun computer stond. Daar had ik immers recht
als voorbijgangers geen geld geven, maar wel
op. Of ik wilde graag inspraak in bepaalde huisregels,
Ik heb de afgelopen jaren bij hulpverleners nogal eens
als ze het contact vermijden en hen niet aankij-
of redenen weten wanneer een redelijk verzoek met
de oriëntatie op de mens gemist. `De cliënt centraal' is
een simpel NEE werd afgewezen. Die kritische hou-
vaak de kreet. Maar meestal staan toch de economische
ken als medemens?
ding leverde me wel eens schorsingen op. Dan mocht
en organisatie-eisen van de opvanginstel ing voorop.
ik een week de huiskamer niet in. Maar het stimuleren
er in ons land meer dan 5000 zwerfjongeren
van mensen om meer (mede-)zeggenschap over hun
leven? Ze zijn vaak niet als zodanig herkenbaar,
eigen leven te krijgen, dat zit heel diep in me. Ik stond
"Ik leg makkelijker
al een tijdje ingeschreven bij de Woningwinkel Ken-
en lopen zelfs op dure gympies en met een luxe
nemerland, en kreeg opeens een leuk woninkje aan een
mobieltje op zak. Ze verbellen vaak veel geld.
hofje aangeboden. Hier woon ik nu al weer bijna twee
sociale contacten en ben
jaar. Zelfstandig, op mezelf, heerlijk. Ik heb nog wel
Vanwege hun opgelopen schulden komen ze niet
schulden, maar daar werk ik aan. In april 2006 werd ik
zekerder van mezelf"
in aanmerking voor een goedkoper abonnement.
voorzitter van de Cliëntenraad van het Leger des Heils,
regio Noord-Holland. In deze functie vertegenwoordig
werkelijk iedereen dak- en thuisloos kan wor-
ik de belangen van, en heb ik ook contact met de dak-
Te weinig vragen begeleiders zich af: Hoe kan ik een an-
en thuislozen, verslaafden, gezinnen die ondersteuning
der ondersteunen? en Hoe laat ik mijn eigen opvattingen los
den, als de omstandigheden er maar naar zijn
nodig hebben, jongeren en vereenzamende ouderen.
en luister ik naar wat de ánder als mogelijke oplossing ziet?
en je draagkracht lager is dan nodig. Ziekte, ont-
Allemaal mensen die het klappen van de zweep hebben
De bezieling, die is er vaak niet, of is om zeep geholpen
leren kennen, en wiens verhalen ik vaak herken.
door de instel ing. Vaak zijn er andere redenen: col ega's,
slag, echtscheiding, verkeerd advies, financiële
een baan en geld. Terwijl het toch zou moeten zijn: `Ik
Bezieling weg
pech... Op een dag weet je werkelijk niet waar je
vind het belangrijk dat deze mens weer op krachten kan
Of het nu komt door mijn eigen levenservaringen of
komen. En weer wat gelukkiger en misschien zelfstandi-
's avonds moet overnachten en nieuwe kracht op
doordat ik wat ouder ben, ik voel me tegenwoordig wel
ger kan leven.'"
kan doen voor de volgende dag...
sterker. Ik leg makkelijker sociale contacten en ben ze-
kerder van mezelf. Ik weet waarover ik het heb, als ik
6
Geen druppel
alcohol meer,
nog geen
rumboon
Op verjaardagen was er vaak een kratje
voor de familie en een kratje voor Wim
Vermaat (61). Hij is 35 jaar verslaafd ge
weest aan alcohol, en weet hoe het is om
in hulpverlenerland van het kastje naar de
muur gestuurd te worden, om uit levens
belang open kaart te moeten spelen naar de
omgeving (`ik ben alcoholist') en hoe goed
het voelt om aan andere mensen voorlich
ting te geven over de gevaren van versla
ving. Het verhaal van een man wiens beide "Voor `noodgevallen' had ik een kratje
ouders lid waren van de blauwe knoop.
k heb geen leuke jeugd gehad, in mijn eerste jaren
"I
in de achterbak van de auto staan"
in Haarlem. Als oudste van vijf broers stond ik er
vaak al een voor. Pa werkte altijd, als magazijnmedewer-
ker, kwam even thuis voor het avondeten, en vertrok dan
weer voor zijn andere baan, bij een stationsfietsenstal ing.
Varen en drank
Tassen pillen
Ma ging op een gegeven moment ook werken Als tienja-
"In mijn marinetijd is het drinken begonnen. Varen en
Ik heb altijd bier gedronken, nooit wijn of jenever. Ik
rige kreeg ik dus opeens een hoop verantwoordelijkheid.
drank, dat hoorde bij elkaar. De bar was 's avonds open
verdoezelde het, heb dus nooit verwijten gehoord. Een
van zeven tot negen. Het eerste uur was het dan kaarten,
agressieve drinker was ik ook niet. Mijn kinderen heb-
School vond ik altijd afgrijselijk. Ik had in die tijd uitslag
dobbelen, biertje erbij. Het tweede uur was het alleen
ben er, denk ik, nooit last van gehad. Ik kwam bewust
op mijn gezicht en liep met zalfjes op naar school. Ik was
maar dozen bier stapelen. Dan konden we er de rest van
altijd op tijd, zodat mensen me zeker niet voor alcoho-
het mikpunt, dat begrijp je. Een harde tijd, waarin ik
de avond weer tegen.
list konden uitmaken. Maar het ging wel steeds slech-
letterlijk en figuurlijk leerde vechten.Na twee jaar werd
Er was werk zat in die tijd, en na mijn zeeavontuur
ter met me. Uiteindelijk belandde ik in de WAO. Ik
ik van de mulo geschopt, na onenigheid met een leraar.
kwam ik terecht op de zetterij van dagblad De Tijd in
liep erbij als een zombie, was neerslachtig. Ik kreeg van
Het had ermee te maken dat ik me niet gehoord voelde.
Amsterdam. Na 48 uur alleen maar aan een bureau te
de hulpverlening letterlijk tassen vol met pillen mee en
En klappen uitdeelde. Van mijn ouders moest ik toen
hebben gezeten had ik het snel door: dit was niets voor
kampte opeens ook nog met een medicijnverslaving.
maar gaan werken. Zo kwam ik op mijn zeventiende bij
mij. Op de boot is weliswaar overal water om je heen,
Op een geven moment dacht ik: `Dit is mijn leven
de marine terecht. Dat was goed voor mij, dacht ik. Ik
maar toch ook een gevoel van vrijheid. Hier werd ik gek.
niet meer'. De twee jaar dagbehandeling bij ziekenhuis
tekende voor zes jaar, en na een opleiding ging ik als te-
Wel heb ik toen nog bij de bond aanhangig gemaakt dat
Vogelenzang (tegenwoordig onderdeel van `De Geest-
legrafist aan boord van een kruiser. Het morsealfabet ken
alle werknemers een gelijke beloning kregen. Niet dat
gronden') die volgde, was werkelijk een verademing. Er
ik nog steeds! We hadden mooie reizen, soms op oefe-
geheimzinnige gedoe van stiekem loonzakjes overhandi-
was opeens tijd en aandacht voor me. Alcoholverslaving
ning, op uitnodiging of op vlagvertoon. Meteen al op
gen. Het dagblad ging failliet (overigens niet door mijn
maakte echter geen deel uit van de behandeling. Na een
mijn eerste tocht, naar de VS, kwamen we terecht in een
schuld!). Op een vrijdag kreeg ik ontslag, en die maan-
dag groepsgesprekken ging ik dus om vier uur met een
orkaan bij Madeira. Dat liep gelukkig goed af, maar er
dag daarop begon ik al op de zetterij van het Haarlems
groepje medecliënten gewoon weer de kroeg in. Recent
zijn reizen geweest waarbij mensen overboord sloegen.
Dagblad. Gezellig, in de binnenstad. Ik begon te wennen
onderzoek wijst uit dat een behoorlijk deel van de GGz-
Na nog een jaartje extra bijtekenen - voor de NAVO
aan werken op de wal. Dertien jaar heb ik daar gewerkt,
cliënten verslavingsproblemen heeft. Dat kon ik toen al
op een mijnenveger - had ik wel genoeg van die ijzeren
waarvan ik acht jaar in de ondernemingsraad heb geze-
zeggen. Hulpverleners vroegen nooit door als ik loog
discipline binnen het leger. Trouwens, anderen volgden
ten. Vaak nachtwerk, en dan kwam er al gauw een kratje
over mijn drankgebruik. Maar ze gaven me wel vitami-
een kaderopleiding en maakten promotie, terwijl ik nog
bij. Voor `noodgevallen' had ik een kratje in de achter-
ne B1, voor de broodnodige bouwstoffen. Dankzij een
steeds het dek schrobde. Waarom ik ook aan wal wilde
bak van de auto staan, zodat ik in de pauze kon drinken.
goede arbeidsdeskundige op de dagbehandeling kon ik
blijven: ik trouwde dat jaar, en mijn oudste zoon Edwin
Al met al zat ik wel aan ruim een kratje per dag.
me omscholen tot arbeidstherapeut/activiteitenbegelei-
werd geboren. Later kregen we nog een zoon, Wim.
der. Daarna werkte ik onder meer met dementerenden
Zeven jaar heeft ons huwelijk geduurd, maar mede door
Samen met col ega-ondernemingsraadsleden was ik er
in een verpleeghuis en met ex-psychiatrische patiënten
mijn drankgebruik kwam er toch een eind aan en ben
verantwoordelijk voor dat er voor de eerste keer bij een
op een dagactiviteitencentrum. Overdag dronk ik niet,
ik weggegaan. Wel heb ik altijd goed contact met mijn
dagblad werd gestaakt en er die dag geen krant verscheen.
maar door de avonden en nachten vol alcohol pleegde
kinderen en hun moeder gehouden. De kinderen moch-
Een grote schok voor de directie en abonnees. Sommi-
ik roofbouw op mijn lichaam. Soms haalde ik op mijn
ten van de scheiding niet de dupe worden, vond ik."
gen kwamen hun kwartje terughalen omdat zij die dag
wenkbrauwen de vrijdag. Achteraf bezien heb ik nooit
geen krant hadden ontvangen. Van de directie moest ik
100% gefunctioneerd in mijn werk. Maar als niemand
toen kiezen tussen mijn leidinggevende functie en het
weet dat je méér dan pakweg 60% kan presteren, hoor je
"Na een dag groepsge-
lidmaatschap van de ondernemingsraad. Ik koos voor de
er niets van. Op mijn manier deed ik zelfs nog aan sport,
OR. Uiteindelijk ging ik daar weg, omdat het werk niets
volleybal. Ik heb zelfs nog trainingen gegeven op recrea-
heroïsch meer had - de spanning van een deadline halen
tief niveau. Ik ben ervan overtuigd dat door de regelmaat
sprekken ging ik gewoon
- maar verwaterde tot ordinair productiewerk. Door de
van werk, sport en eten de schade aan mijn lichaam be-
vele overnames en fusies waren wij een krantenfabriek ge-
perkt is gebleven tot een vervette lever. Wanneer je stopt
weer met een groepje
worden. Ik raakte behoorlijk overspannen en depressief.
met drinken is herstel daarvan mogelijk.
medecliënten de kroeg in."
Lees verder op pagina 8
7
Vervolg van pagina 7 (Wim)
Geestelijke afkick
Steun uit mijn directe omgeving heb ik nauwelijks erva-
De omslag kwam toen ik opa was geworden en mensen
ren (heb ik overigens ook nooit om gevraagd), wel res-
Al aan het eind van zijn deeltijdbehandeling zat
tegen mijn kleindochter zeiden: `wat heb jij een jonge
pect. Ik vertelde altijd eerlijk dat ik alcoholist ben en dat
Wim in de cliëntenraad van Brijder Verslavings-
opa'. Toen dacht ik bij mezelf dat ik toch wel rigoureus
`één biertje voor mij teveel en tien te weinig is'. Mensen
zorg Noord-Holland. Later werd hij voorzitter.
een knop moest omdraaien, wilde ik nog iets ouder wor-
hebben daar altijd rekening mee gehouden. Zodoende
Tegenwoordig zit hij ook in de Wmo-raad in
den en langer bij haar kunnen zijn. Ik kreeg een nieuwe
kon ik zelfs achter de bar staan, als vrijwilliger.
Velsen. Hij ziet vele voordelen in het meepraten
huisarts, en besloot uiteindelijk open kaart tegen hem te
met gemeenten over hun Wmo-beleid.
spelen: ja, ik was alcoholist. Hij zei dat hij me wilde hel-
"Niemand kiest ervoor
pen en zorgde ervoor dat ik vrij snel werd opgenomen
bij Brijder Verslavingszorg in Alkmaar. Op 8 november
"Voor mij is dit advies- en overlegwerk een vorm van
1999 dronk ik mijn laatste druppel. Ik heb daarna nog
om verslaafd te zijn"
dagbesteding, ook omdat het me veel tijd kost. In het
geen rumboon meer naar binnen gewerkt. Het afkicken
verleden hield het me extra alert, als ik zag dat mede-
was heel erg zwaar. Twee weken in de detox, gevolgd
Tegen drinkers die zeggen geen moeite te hebben
cliënten weer terugvielen. Dat kon mij ook gebeuren
door een deeltijdbehandeling in Haarlem. En vervolgens
met stoppen, zou ik willen zeggen: `Probeer het eens
als ik niet scherp bleef! Maar op zich is een terugval
de geestelijke afkick, die nog ruim een jaar duurde. Ik
een week. Of, als je toch drinken wil, neem een aantal
evengoed een leermoment. En binnen je werk als cliën-
had 35 jaar lang alcohol in mijn lijf gegoten, en nu op-
drankjes in je hoofd, en hou je eraan.' Aan de omgeving
tenraadslid ook weer niet zo'n probleem. Al je col ega's
eens frisdrank! Ik heb over de grond gekropen van de
van drinkers adviseer ik: `Probeer het drankgebruik be-
weten dat het leren omgaan met je verslaving er één is
ontwenningsverschijnselen en darmkrampen. Vreselijk.
spreekbaar te houden in een open dialoog. Verbied je
van val en en opstaan. Brijder verslavingszorg creëert
Een psychiater antwoordde op mijn klagen: `Nou, dan
het, dan gebeurt het gewoon buiten de deur.' Ik weet
een veilige omgeving, waarin je kan experimenteren met
ga je toch weer drinken, je hoeft van mij niet te stop-
dat dit makkelijk praten is, want er zit veel leed bij de
nieuwe grenzen. Daardoor verbetert je zelfbeeld.
pen!'. Dat vond ik wel goed van hem. Ik was meteen
omgeving van de verslaafde.
weer wakker."
Als een drankverslaafde afgekickt is zou hij tijd `moe-
Wijs nóóit met het vingertje naar verslaafden. Het is niet
ten' vrijmaken om andere kwetsbare mensen te helpen
hun eigen schuld dat ze de fles aan hun mond zetten.
weerbaarder te worden. Immers, voorheen kostte zijn
"Eén biertje is voor Niemand kiest ervoor om verslaafd te raken. Deels zit verslaving ook veel tijd, die hij nu anders kan invullen.
verslaving gewoon in de genen. Hoe kan het anders dat
Tegen geïnteresseerden zou ik willen zeggen: `Als je an-
veel vrienden bij de marine gewoon ophielden met drin-
deren wilt helpen, bijvoorbeeld via de cliëntenraad van
mij teveel; tien
ken na hun diensttijd, terwijl ik door bleef gaan? Ik ben er
Brijder, verwacht niemand een hogeschoolniveau van je.
echter van overtuigd, en ik ben het levende bewijs, dat je
Ik ervaar overleggen juist als laagdrempelig. En al die
biertjes te weinig" op het verloop van de ziekte wel een zekere invloed kan moeilijke papieren? Ach, je kunt lezen waar je interesse
uitoefenen. Het is uiteraard niet mijn bedoeling om een
in hebt, en voor de rest om ondersteuning en scholing
Waakvlammetje
excuus aan te voeren, of om mijn verslaving te rechtvaar-
vragen. Als je nog midden in de behandeling zit moet je
"Mijn lichaam is er helemaal naar gaan staan. In de super-
digen. Ik ben dolblij en trots dat ik tot op heden `droog-
voor jezelf kiezen. Maar nader je het einde, dan maakt
markt reageerde mijn lijf zeer sterk als ik het pad naderde
sta' en dat ik daarom in staat ben mijn werk te doen.
de cliëntenraad van Brijder graag gebruik van je expertise!'"
waar de kratten stonden. Daar heb ik mee leren omgaan.
Uiteraard heb ik nog wel eens een `katerig' gevoel, maar
Nu dient het gevoel als een soort waakvlammetje.
het is lekker te weten dat het niet van de drank is!"
WIST U dAT...?
· In 2004 zijn in de verslavingszorg 64.500 mensen
doeningen met de grootste ziektelast. Ze zijn vaak
· In totaal hebben ruim zes miljoen Nederlanders
behandeld voor hun verslaving aan alcohol, opia-
chronisch en kunnen ernstige gevolgen hebben.
tussen de 18 en 65 jaar ooit een psychiatrische aan-
ten, cocaïne, cannabis, gokken of andere verslavin-
doening gehad (41%).
gen. Naar schatting lijden er rond de 1,7 miljoen
· Slechts één derde van de mensen met psychische
Nederlanders aan minstens één van deze versla-
stoornissen zoekt hulp. Toch worden er per jaar
· In ons land leven vele tienduizenden mensen op
vingsvormen.
bijna 700.000 mensen behandeld door GGz-instel-
straat: de dak- en thuislozen. Precieze aantallen zijn
lingen. Het aantal mensen dat daar voor het eerst
moeilijk te geven, omdat ze vaak niet geregistreerd
· Ongeveer een kwart van de Nederlandse bevol-
hulp krijgt neemt ieder jaar toe.
staan. Duidelijk is wel dat het aantal dakloze vrouwen
king heeft last van één of meer psychische stoornis-
met kinderen toeneemt, evenals jongeren en ouderen.
sen. Deze aandoeningen staan in de top 20 van aan-
(Bron: Vollebergh et al., 2003)
Aantal GGz-cliënten
onderschat
De meeste mensen onderschatten het aan-
tal GGz-cliënten. In een Brabants dorp werd
bijvoorbeeld aan de wethouder gevraagd
om hoeveel mensen hij dacht dat het in zijn
gemeente ging. Hij schatte dat er acht mensen
met een psychische aandoening woonden.
In werkelijkheid ging het om ruim honderd
geregistreerde cliënten.
8
Het blijft toch je kind...
Trouwen, kinderen krijgen, de toekomst zonnig tegemoet zien. De familie Bakker
was een normaal gezin met normale kinderen, die speelkameraadjes hadden en het
goed deden op school. Totdat ze één voor één ziek werden...
igenlijk is ons verhaal te bizar voor woorden.
heeft zijn vriendin hem verlaten en belandde hun doch-
"EVoor ouders met één ziek kind is het leven tertje binnen de kortste keren in een kindertehuis. Bram
al relatief zwaar. Maar wij kregen drie gezonde kinde-
stond er voortaan alleen voor. Hij verbrak vrijwel alle
ren, die in de pubertijd allemaal ziek werden. Onze twee
contacten en leefde in totale verwaarlozing en verloede-
dochters lijden aan de ziekte van Crohn. Een aandoe-
ring, een bijna onbeschrijflijke situatie. Zijn meubels en
ning die hun leven behoorlijk op de kop heeft gezet.
andere bezittingen gooide hij over het balkon naar bui-
Echter, de ziekte van onze 36-jarige zoon Bram heeft
ten. Het enige wat hij behield was een tv en een matras
nog de meeste impact gehad op ons gezinsleven. Bram
om op te slapen. En een radio, waar 's nachts knetter-
ontwikkelde op veertienjarige leeftijd schizofrenie, en
harde muziek uit schalde. Bovendien schreeuwde hij de
veranderde van een vrolijke, levenslustige jongen in een
hele buurt bij elkaar. Geen wonder dat de buren klaag-
achterdochtige, angstige kluizenaar.
den en Bram een goede bekende was van de politie. Niet
Als kind was Bram echt een lekker joch, een boefje dat
alleen vanwege de geluidsoverlast, maar ook vanwege
het heerlijk vond om buiten te ravotten. Verder was hij
zijn gewelddadige karakter. Verschillende keren heeft hij
een heel gewoon kind, dat het goed deed op school en
mensen in elkaar geslagen."
avonturen beleefde met zijn vriendjes. Maar toen hij in
de pubertijd kwam veranderde hij zienderogen. Thuis
Zwaard
en op school werd Bram steeds onhandelbaarder: onver-
"We hebben er lang voor moeten vechten om hem weer
schillig en agressief. Hij was altijd een ster in het voet-
opgenomen te krijgen. Hulpverleners konden weinig
ballen geweest en zou zelfs in het jeugdteam van Ajax
doen zolang Bram niet meewerkte, werd ons verteld.
gaan spelen. Maar ineens wilde hij niet meer. We kregen
Terwijl hij een gevaar voor zijn omgeving was, en in
steeds moeilijker contact met hem. De huisarts verwees
feite ook voor zichzelf! Uiteindelijk is zijn sociale ver-
hem door naar de RIAGG, waar zijn houding als een
waarlozing de reden geweest voor zijn opname. Via een
extreme vorm van pubergedrag werd afgeschilderd. Als
gerechtelijke machtiging is hij naar Castricum gebracht.
ouders namen we daar geen genoegen mee, omdat we
Zijn leven daar was allesbehalve prettig, maar we hadden
wísten dat het meer was dan dat. Maar wat kun je doen,
geen keus. Als ouders doe je alles wat in je vermogen ligt
als de professionals het beter denken te weten? Uitein-
om je kind gelukkig te maken. Brams situatie was echter
delijk grepen we de kans aan om Bram met zijn tante
zo ernstig, dat we hem tegen zichzelf in bescherming
mee naar Israël te laten gaan. Hij mocht daar in een kib-
moesten nemen en escalatie zoveel mogelijk probeerden
boets gaan werken, iets dat hem wellicht goed zou doen
te voorkomen. Tijdens zijn opname verbleef hij op een
Bram was alleen maar iedereen tot last en zo werd hij
- dachten we. Maar vanuit Israël schreef hij ons steeds
zogenaamde gesloten afdeling, waar hij echter gemak-
ook behandeld. Voor artsen, verpleegkundigen en an-
vreemdere brieven, die getuigden van een soort gods-
kelijk weg kon lopen. Dat gebeurde dan ook regelmatig,
dere hulpverleners was hij een hopeloos geval. Hun la-
dienstwaanzin. Toen we hem na zijn terugreis ophaalden
waarna wij hem weer terug moesten brengen. Zo belde
conieke houding stoorde ons enorm. Was Bram niet op
op Schiphol, kwam hij al zwaar psychotisch het vliegtuig
hij een keer midden in de nacht vanaf het station, twintig
zijn kamer? Oh, dan was hij zeker weer weggelopen.
uit. Zo werd hij op achttienjarige leeftijd met spoed op-
kilometer verderop. Of we hem wilden komen halen.
Ook na zijn opname moesten we vaak smeken om hulp.
genomen in een psychiatrisch ziekenhuis."
Goed, kleren aan, daar gingen we weer. Maar eenmaal
Met een psychotische zoon, die de vlammen uit de muur
aangekomen bij het station was Bram in geen velden of
ziet komen en hysterisch op alles en iedereen reageert,
driedubbele belasting
wegen te bekennen. Tot hij opeens uit de bosjes sprong.
wachten tot de huisarts klaar is met zijn spreekuur dat
In die tijd werd de oudste dochter van meneer en me-
Met een groot zwaard, omdat hij zich bedreigd voelde.
soort dingen. Of we moesten Bram een hele nacht rustig
vrouw Bakker steeds zieker. "Na verschillende onder-
Op zijn afdeling in Castricum heeft hij eens alles en ie-
houden omdat er 's nachts geen hulp was voor hem."
zoeken kwamen de doktoren erachter wat het was: een
dereen in elkaar geslagen. Doordat hij zo'n kort lont-
extreme vorm van de ziekte van Crohn, die moeilijk on-
je had, werd hij regelmatig in de isoleercel gegooid.
Lees verder op pagina 10
der controle te houden is. Tot twee keer toe is een deel
van haar darmen verwijderd. Met medicinale injecties
kan ze zich tegenwoordig redelijk op de been houden,
alhoewel ze nog steeds gauw opgebrand is. Zo'n ziekte
Wat is mantelzorg?
veroorzaakt op zich al een enorme psychische druk. In
onze gezinssituatie betekende het echter een driedub-
bele belasting. Toen enige jaren later bleek dat ook onze
Mantelzorgers zorgen voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner, ouder, kind of ander
jongste dochter aan deze ziekte leed, dachten we dat we
familielid, vriend of kennis. Mantelzorgers werken niet beroepsmatig. Zij geven zorg omdat zij een persoonlijke band
gek werden. Van gewone, zorgzame ouders waren we
hebben met degene voor wie ze zorgen. Mantelzorg is wat anders dan de alledaagse zorg, bijvoorbeeld voor een
veranderd in verzorgers, die dag en nacht voor hun drie
gezond kind. Het is vaak langdurig en intensief. Bekend zijn mensen die zorgen voor hun dementerende partner
jongvolwassen kinderen klaar moesten staan."
of fysiek gehandicapt kind. Minder in het oog springend zijn zij, die de zorg op zich nemen voor iemand met een
psychische beperking. Terwijl die zorg vaak minstens zo intensief, zo niet intensiever is. De zorg dragen voor iemand
"Zijn meubels
die bijvoorbeeld regelmatig in een psychose verkeert, brengt vergaande consequenties met zich mee. Je sociale
contacten, je werk, je financiën: je hele leven staat op z'n kop. Vaak raken deze mantelzorgers dan ook zelf in de
gooide hij over het
(psychische) problemen. Terwijl ze juist `sterk' moeten zijn - als zorgverléners...
balkon naar buiten"
Ypsilon is de landelijke vereniging van familieleden (mantelzorgers) van mensen met
schizofrenie of een psychose. De vereniging telt ruim 7000 leden en 50 afdelingen.
Met Bram ging het steeds slechter. "Hij weigerde stelsel-
matig medicijnen te slikken, bang als hij was om `vergif-
De vereniging Ypsilon versterkt de stem van familieleden van mensen met schizofrenie of een psychose. Ze is
tigd' te worden met drugs. Tijdens zijn opname had hij
actief op het gebied van zelfhulp, belangenbehartiging en voorlichting. Want: hoe beter de zorg voor mensen met
kennis aan een meisje, een medecliënte van zijn afdeling.
schizofrenie of een psychose, en hoe beter de familie is toegerust in het omgaan met schizofrenie, hoe meer de
Met haar is hij op zekere dag weggelopen. Na veel om-
familie weer gewoon familie kan zijn. Uiteindelijk doel is dat patiënten en hun familie hun leven in eigen hand
zwervingen zijn ze gaan samenwonen en hebben ze een
kunnen nemen. Ondanks de gevolgen van de ziekte; de keiharde werkelijkheid.
dochtertje gekregen. Hun relatie was in feite gedoemd
te mislukken. Toen Bram weer hevig psychotisch werd,
www.ypsilon.org
9
kortdurend. Ze kunnen echter ook langer duren, soms
wel de bekendste, waarbij iemand voordturend van het
zelfs levenslang. Als een angst geen reële grond heeft en
ene in het andere uiterste valt. Impulsief gedrag, stem-
Gek, of...? de betrokken persoon er sociale problemen door onder- mingswisselingen en zwart-wit denken zijn belangrijke
vindt, is er sprake van een stoornis. Sommige van deze
kenmerken van een borderline persoonlijkheidsstoornis.
aandoeningen worden fobie genoemd. Bekende fobieën
Een meervoudige persoonlijkheidsstoornis of dis-
Iedereen voelt zich wel eens een beetje down of ge-
zijn plein- of straatvrees, en sociale fobie, waarbij iemands
sociatieve identiteitsstoornis - DIS - ontstaat wanneer
spannen. Anders is het, wanneer een psychische aan-
angst om vreemd gevonden te worden zijn hele leven
een klein kind gedurende langere tijd blootgesteld is aan
doening je leven beheerst. Ongeveer een kwart van
beheerst. Iemand die een paniekstoornis heeft kan op
extreme traumatische gebeurtenissen. Omdat de eigen
de Nederlandse bevolking heeft last van één of
volkomen onverwachte momenten overvallen worden
identiteit of persoonlijkheid dan nog moet worden ont-
meer psychische stoornis(sen). Ze zijn vaak chronisch
door grote angst. En iemand met een dwangstoornis
wikkeld, raakt deze verstoord.
en kunnen ernstige gevolgen hebben. In totaal hebben
herhaalt steeds bepaalde handelingen en gedachten.
ruim zes miljoen Nederlanders tussen de 18 en 65
Als reactie op het geweld kan het kind doen alsof het ie-
jaar ooit een psychische aandoening gehad (41%).
Schizofrenie
mand anders overkomt. Dit is een voorbeeld van dissoci-
Maar liefst één op de honderd mensen lijdt aan schizo-
atie of wegraken van de realiteit. Er vindt een afsplitsing
Enkele veelvoorkomende psychische frenie. Een ziekte die niets te maken heeft met een ge-
van de werkelijkheid plaats; ervaringen worden gedra-
pleten persoonlijkheid, zoals nog vaak onterecht wordt
gen door een deel van de persoonlijkheid waar het kind
aandoeningen uitgelicht:
gedacht. Wel met een afwijkende beleving van de wer-
zich niet bewust van hoeft te zijn. Wanneer dit deel niet
kelijkheid, resulterend in onlogische gedachtepatronen,
voldoende draagkracht meer heeft, kunnen er meerdere
Stemmingsstoornissen
wanen en hallucinaties (psychoses). En - in wisselende
delen ontstaan. Ervaringen en herinneringen kunnen zo
Verzamelnaam voor aandoeningen waarbij de gemoeds-
mate - in emotionele, denk- en gedragsstoornissen.
`verdeeld' worden. Deze delen kunnen helemaal losstaan
stemming of emotie van de patiënt ziekelijk is verstoord.
van wat er in het normale leven gebeurt. In de loop der
Of niet past bij de situatie waarin de patiënt verkeert.
Niet iedereen die een psychose doormaakt, heeft schi-
jaren kan zich een hele groep van aparte persoonlijkhe-
Inderdaad, met stip op nummer één: de depressie. Maar
zofrenie. Pas als iemand één langdurige psychose of
den of alters vormen: een meervoudige persoonlijkheid.
liefst acht procent van onze bevolking lijdt er aan. En ne-
meerdere psychosen heeft doorgemaakt en in de tussen-
gentien procent heeft ooit wel eens een depressie gehad -
liggende periodes niet goed functioneert, is er sprake van
Posttraumatische stress-stoornis (PTSS)
met als vervelende bijkomstigheid dat herhaling vaak op-
schizofrenie. Een `losstaande' psychose kan ook het ge-
Slachtoffers van auto-ongelukken, overvallen, ver-
treedt, want je bent nou eenmaal `extra vatbaar'. Bij de
volg zijn van bijvoorbeeld een depressie of druggebruik.
krachtingen, oorlogsgeweld of andere traumatische er-
manischdepressieve stoornis zijn de dalen van een
varingen: iedereen kent wel iemand die zoiets `heftigs'
depressie extreem diep; de pieken (manies) daarentegen
Persoonlijkheidsstoornissen
heeft meegemaakt. De meeste mensen verwerken zo'n
uiterst hoog. Extreme stemmingswisselingen dus. In een
Heeft iemand langdurige patronen in zijn gedachten,
ingrijpende gebeurtenis zelf. Anderen niet. Ze kampen
manische bui kan iemand zeer uitgelaten en ongeremd
visie en gedrag die afwijken van `de norm', dan lijdt
met allerlei lichamelijke en psychische klachten, waarbij
zijn. Een milde vorm van manie is hypomanie.
hij of zij aan een persoonlijkheidsstoornis. Een aandoe-
ook hun angst en machteloosheid blijven terugkomen.
ning zie zich permanent en in veel verschillende situ-
Herbeleving, vermijding of verschijnselen van spanning
Angststoornissen
aties voordoet. De diagnose wordt pas gesteld als ie-
en verhoogde waakzaamheid wisselen elkaar af. De ge-
Angst is eigenlijk een heel normaal gevoel, dat optreedt
mand door zijn gedrag ernstige problemen ondervindt
beurtenis heeft iemand zodanig verwond en roept zoveel
bij dreigend gevaar. De meeste angsten zijn gelukkig
in zijn persoonlijke of sociale contacten. Borderline is
stress op, dat zijn dagelijks leven ernstig is verstoord.
Vervolg van pagina 9 (Bram)
Mantelzorgers
politie voor de deur. We durfden nauwelijks een week
De weinige momenten dat hij buiten komt, draagt hij
"Ons leven met een zwaar schizofrene zoon is moeilijk.
op vakantie te gaan. Gingen we uiteindelijk toch, dan
altijd een zonnebril en een petje. Mensen zien hem aan
Buitenstaanders kunnen moeilijk begrijpen hoeveel im-
kregen we bij thuiskomst een telefoontje dat onze oudste
voor een junk, terwijl hij - gelukkig - nog nooit drugs
pact zo'n ziekte heeft op je eigen leven. Als Bram zwaar
dochter net geopereerd was en dat Bram weer opgeno-
heeft gebruikt, want daar is hij bang voor.
psychotisch is, denken we voortdurend: `Als hij maar
men was. Zo hectisch was het. Ons leven stond volle-
Gemiddeld twee keer per maand komt hij weer `thuis'.
geen gekke dingen doet.' Want hoe je het ook went of
dig op zijn kop; we kwamen nauwelijks aan onszelf toe.
Op zijn treinreis van een kwartier moet hij zich een
keert, het is en blijft je kind. Iedere ouder heeft het beste
Uiteraard had dit alles ook impact op onze relatie. Maar
week mentaal voorbereiden. Een kaartje koopt hij al-
met zijn kinderen voor. Maar wat als je totaal geen vat
omdat je sterk moet zijn voor je kinderen, stap je over je
leen aan het loket, want automaten vertrouwt hij niet.
op ze hebt omdat ze in een hele andere realiteit leven?
eigen problemen heen. Vaak kregen we goedbedoelde
Eenmaal bij ons zegt hij bar weinig, hij is enorm in zich-
Wat als je ze niet gelukkig kúnt maken? Wij zijn lid van
adviezen: `Denken jullie ook aan jezelf!'. In de praktijk
zelf gekeerd. De spanning voelen we steeds meer oplo-
Ypsilon, vereniging van familieleden van mensen met
was dat echter onmogelijk."
pen. Na een uur brengen wij hem dan weer naar huis.
schizofrenie. Voor ons is dat uitermate belangrijk, omdat
Uit die korte ontmoetingen bestaat tegenwoordig ons
we alleen daar mensen treffen die kunnen voelen wat wij
contact met Bram. Toch hebben we wel het idee dat
"Mensen vragen
voelen. De hulpverlening heeft ons altijd behoorlijk in
we hem kunnen begrijpen. Na jarenlang knokken is hij
de kou laten staan. Die was er voor Bram, werd ons ver-
nu enigszins zelfstandig. Dat mogen we toeschrijven aan
teld, hoewel we daar ook vaak onze vraagtekens bij gezet
onze inspanningen, niet aan de hulpverlening."
alleen hoe het met
hebben. Maar aan ons dacht niemand, terwijl wij er ver-
schillende keren bijna aan onderdoor zijn gegaan. Vooral
Uit privacy-overwegingen zijn de namen in dit verhaal gewijzigd.
onze dochters gaat.
in de beginjaren hebben we regelmatig gesmeekt: `Geef
ons dan tenminste handvatten hoe we met Bram om
moeten gaan.' Dan werd ons glashard gezegd: `Ga zelf
De moeder van meneer Bakker is onlangs overleden.
Naar Bram vraagt
maar hulp zoeken, wij zijn er voor Bram.' Over de oor-
Zijn hoogbejaarde vader is hulpbehoevend en moet
zaak van Brams ziekte werd door de hulpverlening ech-
naar een bejaardentehuis.
bijna niemand."
ter nauwelijks gespeculeerd. In de jaren tachtig werd die
nog vooral bij de moeder gezocht. Haar overbezorgdheid
"Normaal gesproken neem je die zorg voor je ouders zonder morren
zou een grote rol spelen. Of er was iets misgegaan tijdens
op je. Voor ons is het echter te veel; de rek is er volledig uit. Wij kun-
de zwangerschap of de geboorte. Verschillende moeders
"Op dit moment is Bram redelijk stabiel, al lijdt hij een
nen gewoon niet wéér mantelzorgers worden." Ook met hun twee
van schizofrene kinderen die wij kennen, zijn jarenlang
kluizenaarsbestaan. Gelukkig slikt hij tegenwoordig wel
dochters gaat het nog niet optimaal. "Ze hebben hun leven op de
gebukt gegaan onder enorme schuldgevoelens."
zijn medicijnen. Hij woont begeleid zelfstandig en wordt
rails en weten hoe ze met hun ziekte om moeten gaan. Maar naast
door zijn casemanager in de gaten gehouden. Maar hij
de fysieke aandoening is het ook psychisch erg zwaar. Zware ver-
Tragisch bestaan
leeft volledig geïsoleerd, is zwaar contactgestoord. Zijn
moeidheid en depressieve klachten zijn meer regel dan uitzondering.
"Onze kennissenkring is in de loop der jaren enorm uit-
enige bezigheid is tv kijken. De hele dag staat Discovery
Buurtgenoten en overgebleven kennissen weten van onze gezins-
gedund. Je houdt weinig mensen over die begrip hebben
aan omdat dat hem rust en houvast biedt. Zijn woning is
problemen af. Toch vragen ze vrijwel altijd alleen hoe het met onze
voor de situatie. `Heeft Bram nog geen werk?' vroegen
sober ingericht om zo min mogelijk prikkels te krijgen.
dochters gaat. Naar Bram vraagt bijna niemand. Een lichamelijke
bekenden. Of: `Als hij niets wil doen, schop hem dan het
Als hij boodschappen nodig heeft rent hij vlug op en
ziekte is waarschijnlijk makkelijker te bevatten dan een psychische
huis uit!' Wanneer mensen niet aan willen nemen dat
neer naar de winkel. Hij leeft op brood en cola omdat
aandoening. Alleen de term `schizofrenie' roept al weerstand op bij
er meer aan de hand is dan luiheid of onverschilligheid,
hij denkt dat hij, net als zijn zussen, ook iets aan zijn buik
veel mensen, uit angst en onwetendheid. De ziekte van Crohn is bij
breek je met ze. We hadden immers al onze energie no-
heeft. Onderzoek heeft gelukkig het tegendeel bewe-
de meesten wel bekend. Ja, dan ben je echt ziek! Op een psychiatri-
dig voor de kinderen. Die belasting was onvoorstelbaar
zen, maar wat Bram in zijn hoofd heeft, krijgt niemand
sche ziekte rust nog veel taboe. Terwijl die vaak veel meer impact op
groot. Als we na een dagje uit thuiskwamen, stond de
er uit. Hij lijdt een tragisch, mensonwaardig bestaan.
iemands leven heeft. En op dat van zijn directe familie..."
10
ALLOcHTOON
MET PERSPEc TIEf
Yoesouf (40) loop vrijwel dagelijks te
gen veel onbegrip aan. Een Marokkaan
zonder werk, dat is immers een profi
teur. Iemand die te lui is om te werken!
Terwijl Yoesouf heel graag zou willen,
als hij maar kon...
ooroordelen tegen `kutmarokkanen' zijn er al
"Vgenoeg. Daarom kan mijn verhaal er ook nog
wel bij. Inderdaad, ik ben geboren in Marokko. In 1984
kwam ik op achttienjarige leeftijd vanwege gezinsher-
eniging naar Nederland. Ik had nog een heel leven voor
me, wilde elektromonteur worden, trouwen, een gezin
stichten. Toekomstdromen genoeg, maar toen had ik al
de nodige problemen. Ik had weinig sociale contacten en
was angstig. Mijn school maakte ik niet af. Niet de mid-
delbare school, en ook niet mijn studie elektrotechniek
daarna. Ik heb wel gewerkt, maar kon de werkdruk niet
aan. Overal was ik maar twee à drie maanden in dienst,
dan vertrok ik weer. Wat er precies met me aan de hand
was, was moeilijk te duiden. Alles was me teveel, leek
het wel. In 1997 ontplofte de spreekwoordelijke bom.
Ik belde het bedrijf waar ik op dat moment in dienst was
om te zeggen dat ik niet meer kwam. Liet alles over me
heen komen, sloot me op in mijn kamer. Ik woonde
toen nog thuis. Mijn moeder, zorgzaam als ze was, deed
alles voor me. Maar ook zij kon me niet bereiken. Bij
periodes voelde ik me echter ontzettend goed. Echt, ik
had dan het gevoel dat ik de hele wereld aankon. Op
andere momenten zat ik volledig opgesloten in mezelf.
Er was geen pijl op te trekken.
Voor gek verklaard
Op een dag had ik een enorme ruzie veroorzaakt thuis.
De politie werd gewaarschuwd en kwam polshoogte ne-
men. Maar voor zoiets kunnen agenten geen hulp bie-
uitkering maar mét hoge schulden. Daar had ik echter
beschermd woonproject. Door de juiste medicatie ben ik
den; ruzies maken ze dagelijks mee. `Het kan nog veel er-
helemaal geen besef van.
stabieler. Als het over twee jaar nog steeds goed met me
ger', werd ons gezegd. Wat moet je met zo'n antwoord?
gaat, krijg ik een eigen woning toegewezen. Dat perspec-
Moet je het eerst nog `veel erger' maken om überhaupt
tief maakt me rustiger en geeft weer zin aan mijn leven.
geholpen te worden? Misschien wel. Bij het maatschap-
"Als je geen per-
pelijk werk, waar ik vervolgens aanklopte, kreeg ik ook
In de Marokkaanse gemeenschap ondervind ik meer
geen gehoor.
begrip voor mijn situatie dan daarbuiten. Marokkanen
spectief meer hebt leven al vanuit hun cultuur meer met hun medemens
Ik gleed steeds verder af, waardoor ik uiteindelijk toch
mee. De Nederlandse maatschappij is harder, en dat
geholpen werd. Op de psychiatrische afdeling van het
in je leven, word
merk je goed als je in een achterstandspositie verkeert.
Waterland ziekenhuis in Purmerend werd ik opgeno-
Over het algemeen is de mentaliteit er toch een van: `als
men. Diagnose: schizofrenie. Daar zat ik dan, zonder
je een uitkering aanvraagt, ben je een profiteur.' Zeker
je pas écht gek."
perspectief. Waar deed ik het nog allemaal voor? Ik
als het mensen van allochtone afkomst betreft. Terwijl
voelde me ook voor gek verklaard. Ik was helemaal niets
ik maar wat graag meer in de maatschappij zou willen
of niemand meer. Uiteindelijk ben ik toch weer ontsla-
staan. Ik denk wel eens: `Waarom kan het voor mij geen
gen, toen het enigszins beter met me ging. Omdat ik in
Achterstandspositie
huisje, boompje, beestje zijn?'
Nederland zulke slechte ervaringen had, besloot ik terug
Ik ben vaak heel achterdochtig geweest. Dan vertrouwde
te gaan naar mijn vaderland. Daar heb ik vijf maanden
ik helemaal niemand. De hulpverlening heeft dat in de
gewoond, maar ik kon er niet meer aarden. Dus ik weer
hand gewerkt, doordat ze mij maar aan het lijntje hiel-
"Marokkanen leven
terug naar Nederland. Mijn moeder was inmiddels over-
den. Psychiaters schreven me pil en voor, en dat was het
leden en ik wilde graag in haar huis gaan wonen. Maar
dan. Uiteindelijk konden ze me niet verder helpen. Een
nee, dat ging zomaar niet. Ik heb toen een hoop stennis
alternatief boden ze me niet, terwijl dat precies was wat
al vanuit hun cul-
geschopt, met spullen gesmeten, ruiten ingegooid. `Als
ik nodig had. Hulpverleners moeten gezamenlijk kunnen
je meewerkt, komt het wel goed', zei de politie tegen
ingrijpen in je hele leven en je perspectief bieden. Want
tuur meer met hun
me. Maar uiteindelijk ben je wel heel afhankelijk van
geloof me, als je geen perspectief meer hebt in je leven,
anderen. Politie en hulpverleners hebben macht over je.
word je pas écht gek. Ook voor de woningbouwvereni-
Stemmen in mijn hoofd vertelden me op sommige mo-
ging was ik een lastige klant. Wanneer je je huur niet
medemens mee."
menten dat ik alles kon. En inderdaad, dan was er zo-
op tijd betaalt, word je gelijk als crimineel gezien. Ook
genaamd niets aan de hand. Dan voelde ik me heerlijk,
als je gewoon ziek bent, maar daar hebben die mensen
als een soort prins. Zo heb ik jarenlang geleefd, zonder
geen boodschap aan. Momenteel zit ik tijdelijk in een
Om privacy-redenen draagt `Yoesouf' in werkelijkheid een andere naam.
11
De Wet Maatschappelijke Onder
steuning (Wmo) in het kort
De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is een nieuwe wet, die van kracht is sinds
1 januari 2007. In de Wmo zijn enkele `oude' wetten gebundeld: de Welzijnswet, Wet Voor
zieningen Gehandicapten (Wvg) en het deel Huishoudelijke Verzorging uit de AWBZ.
Het maatschappelijke doel van de Wmo is: iedereen
gend lokaal beleid op het gebied van maatschappelijke
beleid. Dat maakt ondersteuning op maat mogelijk.
moet kunnen meedoen aan álle facetten van de samen-
ondersteuning. Voor mensen die langdurige, zware zorg
Gemeenten moeten in de Wmo verantwoording afleg-
leving, al dan niet geholpen door familie, bekenden of
nodig hebben is en blijft de AWBZ.
gen aan hun inwoners, in plaats van aan het rijk. Het is
vrijwilligers. Als dit niet mogelijk is, moet de gemeente
Burgers hoeven niet meer van het kastje naar de muur
dus van belang dat alle partijen betrokken worden bij
ondersteuning bieden. Zodoende is de gemeente verant-
gestuurd te worden met hulpvragen. Iedereen kan vanaf
de beleidsontwikkeling. De Wmo bepaalt verder dat
woordelijk voor het wel en wee van haar inwoners.
begin dit jaar bij één loket terecht met vragen over on-
gemeenten hun beleid op een aantal prestatievelden
Het gaat in de Wmo niet alleen om kwetsbare burgers.
dersteuning. Bovendien is de gemeente verplicht om
moeten vastleggen in een beleidsplan. Dit plan stelt de
De wet geldt voor iedereen en beoogt een samenhan-
haar burgers te betrekken bij het te ontwikkelen Wmo-
gemeente één keer in de vier jaar op.
Interessante sites over de Wmo:
Meer informatie over cliëntparticipatie : - www.cbb-kam.nl
- www.wmo.startpagina.nl
- www.lokaleversterking.nl
- www.clientenbond.nl
- www.programmavcp.nl
- www.informatiesteunpunt.nl
- www.wmo-nh.nl
- www.zorgbelang-noordholland.nl
- www.legerdesheils.nl
- www.info-wmo.nl
- www.ypsilon.org
- www.roadshelpt.nl
- www.stichtingpandora.nl
- www.rcodehoofdzaak.org
Programma Lokale Versterking
Voor de belangenbehartiging in de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is
het belangrijk dat GGzcliënten, dak en thuislozen en verslaafden zèlf hun stem laten
horen. Het Landelijke Platform GGz heeft hiervoor, met subsidie van het ministerie
van VWS, het programma `Lokale Versterking GGz' opgezet.
Doel van het programma is de achterstandspositie in de (lokale) belangenbehartiging van mensen met een
psychische beperking, verslaafden en dak- en thuislozen te verkleinen.
Middelen hiervoor zijn:
de diensten die het programma
Meer mensen actief krijgen in de belangen
aanbiedt zijn:
Meer informatie:
behartiging voor de Wmo
Nog te weinig mensen uit de doelgroep kunnen en
Initiëren en stimuleren van verbeterprocessen
Programma Lokale Versterking
willen zich inzetten voor lokale belangenbehartiging.
Bijeenkomsten organiseren waarin mensen uit de doel-
Secretariaat: Maliebaan 71H, 3581 CG Utrecht
Draagvlakverbreding is noodzakelijk; meer mensen vin-
groep plannen (gaan) ontwikkelen om tot verbeteringen
E-mail: info@lokaleversterking.nl
den en binden die zich in willen zetten en die toegerust
te komen, goede ervaringen uitwisselen en van elkaars
Website: www.lokaleversterking.nl
zijn met de nodige kennis en vaardigheden.
ervaringen kunnen leren.
Projectleider regio Noord-Holland:
Verbeteren van de beeldvorming
Ondersteunen, begeleiden en stimuleren van de
Rik Post (rikpost@lokaleversterking.nl)
Er bestaan wisselende beelden over de doelgroep die een
voortgang van in gang gezette verbeterprocessen
goede lokale belangenbehartiging in de weg staan. De op-
Ondersteuner Zaanstreek/Waterland
Coachen en ondersteunen van de mensen uit de doel-
lossing hiervoor ligt in het veranderen van de beeldvorming.
en Westfriesland:
groep, die hun plannen ten uitvoer brengen. Maar ook
Daartoe moet de kennis over de GGz worden vergroot bij
Eleonoor Wil emsen - de Boevère
trainen; het aanleren van de benodigde vaardigheden
ambtenaren, lokale politici, B&W, samenleving en andere
(eleonoorwil emsen@lokaleversterking.nl)
daarvoor.
belangenorganisaties. Een positievere, realistischere beeld-
Ondersteuner Kennemerland,
vorming over GGz-cliënten is van groot belang.
faciliteren van de veranderprocessen
Amstelland en Meerlanden:
Samenwerken
Medewerkers beschikbaar stellen die de uitvoering van
Ed Korff de Gidts (edkorffdegidts@lokaleversterking.nl)
Er is nog te weinig samenwerking met andere groepen
de plannen van de doelgroep ondersteunen, een data-
Ondersteuners Noord-Holland Noord:
belangenbehartigers, waardoor de GGz-groep altijd in
base inrichten van goede ervaringen en (elektronisch)
Eduard van Leeuwen
een minderheidspositie verkeert. De oplossing hiervoor
beschikbaar maken, kosten betalen die de uitvoering van
(eduardvanleeuwen@lokaleversterking.nl)
is: de samenwerking met andere belangengroepen (men-
de plannen met zich meebrengen, enz.
Suzanne Verbeek (suzanneverbeek@lokaleversterking.nl)
sen met een lichamelijke of verstandelijke beperking,
chronisch zieken, ouderen) versterken, zowel in formele
Ondersteuner Gooi- en Vechtstreek:
als in praktische zin.
Jeroen Wil ems (jeroenwil ems@lokaleversterking.nl)
Ondersteuner Amsterdam:
Vanuit het Programma Lokale Versterking zijn en wor-
Programma Lokale Versterking
Gerda Baerveldt
den cliënten, ex-cliënten en naastbetrokkenen geworven
van mensen met een psychische handicap
van de Vereniging Landelijk Platform GGZ
(initiatiefgroep-adam@lokaleversterking.nl)
die zich in (gaan) zetten voor deze drie doelen.
12