w o r k m a t e
GGZ binnen de WMO
WMO, Kans voor Anders!
Meedoen en zelfredzaam zijn:
Zó kan het voor mensen met een psychische kwetsbaarheid
Inleiding / leeswijzer
Voor wie bedoeld
Wat beoogt het te zijn
Deze workmate is bedoeld voor ggz-belangenbehartigers, voor Dit boekje (handboek of workmate) is bedoeld als naslagwerkje;
beleidmakers en verder voor iedereen die zich sterk wil maken tekstuele bagage. Wanneer u als ggz-belangenbehartiger bijvoor-
voor de participatie van mensen met een psychische- of psy-
beeld in een overleg over het gemeentelijk loket zit kijkt u even
chiatrische kwetsbaarheid.
in deel 2 bij het kopje `informatie en advies'. Beleidmakers kun-
nen voor het schrijven van een voorstel gebruik maken van de
algemene informatie in deel 1. Misschien willen ze voor een beter
Wat staat waar
beeld bij de doelgroep wel het hele boekje lezen!
Achtergrond over de doelgroep staat in deel 1. Hier kunt u vinden
welke ziektebeelden er zijn en om hoeveel mensen het eigenlijk
gaat.
Wat beoogt het niet te zijn
In deel 2 kunt u per levensgebied (wonen, sociale contacten, dag-
Het zal niet lang actueel blijven. Zeker het deel over de voorzie-
besteding, vervoer, vrijwilligerswerk, mantelzorg, etc.) zien wat ningen kan volgende week al achterhaald zijn. We streven er naar
zoal belemmeringen zijn om gewoon prettig mee te kunnen doen dat het deel over de belemmeringen over 4 jaar gehalveerd is!
in de maatschappij.
Deel 3 beschrijft dat ook, maar dan bezien vanuit de 9 prestatie-
velden.
In deel 4 vindt u (nu of later) praktische informatie over voorzie-
ningen, diensten en producten die er in uw regio voor de doel-
groep zijn.
Deel 1:
Omschrijving van de doelgroep
· de grootste en meest diverse groep binnen de WMO?
· omschrijving van de doelgroep
· omvang
· subgroepen
· omvang en inkadering binnen het WMO-veld
· zichtbaar en onzichtbaar leed
· ondersteuning vragen binnen de WMO
· samenvattend
WMO: Kans voor anders · 3
De grootste en meest diverse groep
stoornissen voor cliënten en hun leefomgeving. Ze draagt bij aan
binnen de WMO?
de verbetering van de geestelijke gezondheid, de kwaliteit van le-
ven van de cliënt én het voorkomen van psychische problemen.
Maar liefst 40% van alle Nederlanders krijgt in zijn of haar
leven te maken met een psychische of psychiatrische stoornis. Wanneer in WMO-verband gesproken wordt over GGZ-belangen-
De grootste lotgenotengroep van Nederland dus......?
behartiging dan wordt hier ook mee bedoeld de verslavingszorg,
Nee, de meeste mensen die last hebben van een psychische of de maatschappelijke opvang, de vrouwenopvang en de openbare
psychiatrische stoornis voelen zich eenzaam. En veel mensen GGZ.
binnen de doelgroep zíjn ook eenzaam.
Daarom is het belangrijk om goed in kaart te brengen wat GGZ
precies is, welke problemen deze mensen tegenkomen in de Omvang
maatschappij én wat hen kan helpen om mee te doen en maxi-
Van alle mensen, mannen en vrouwen, heeft 41,2% ooit in het
maal zelfredzaam te zijn.
leven een psychische stoornis gehad. Voor alle mannen geldt dit
voor 42,5% en voor alle vrouwen voor 39,8%. In de afgelopen
twaalf maanden heeft 23,3% van de totale bevolking een psychi-
Omschrijving van de doelgroep
sche stoornis gehad.
De omvang van de groep mensen die vanwege ernstige, gecom-
Mensen met een slechte psychische gezondheid hebben last van bineerde problematiek blijvend gebruik maken van Maatschap-
psychische klachten of zelfs van psychische stoornissen. Deze pelijke Opvang of vormen van zorg die als Openbare GGZ geken-
mensen ondervinden vaker dan andere mensen problemen bij merkt zijn is moeilijk in percentages uit te drukken.
het deelnemen aan de maatschappij. Zo heeft een deel meer pro-
Over het algemeen schat een gemeente via een zogenaamde we-
blemen bij het organiseren van hun dagelijks leven. Anderen heb-
tenschappelijk valide Quick-Scan in hoe groot deze behoefte is.
ben moeite om een plezierig sociaal leven te hebben.
Mensen die psychisch gezond zijn voelen zich goed, autonoom
en competent. Ze verwezenlijken de eigen intellectuele en emoti-
onele mogelijkheden.
Geestelijke Gezondheids Zorg is gericht op het herstel van het
psychisch evenwicht of het draaglijk maken van psychische
WMO: Kans voor anders · 4
Een in verhouding klein maar groeiend aantal mensen komt tijdelijk in maatschappelijke opvangssituaties, vaak met complexe psycho-
sociale en financiële problematiek, maar kan naar verloop van tijd weer terug in een reguliere woonvorm.
Een qua omvang, aard en ernst van problematiek onoverzichtelijke groep betreft mensen die om welke reden dan ook in de illegaliteit
terechtkomen.
Landelijke cijfers die momenteel voorhanden zijn als het gaat om de omvang van de OGGZ, MO, VO en VZ:
· Dak- en thuislozen
25.000 35.000
(Monitor Maarsch. opvang, 2000)
· Sociaal kwetsbare mensen
50.000 65.000
(Raad voor Maatsch. Ontw., 2001)
· Problematische harddrugsgebruikers
26.000 30.000
(Nat. Drug monitor, 2002)
· Verkommerden en verloederden
110.000
(research voor beleid, 2002)
· Alcoholverslaafden
1.200.000
(Trimbos, 2004)
· Zwerfjongeren
3.184 4.994
(Algemene Rekenkamer, 2004)
Subgroepen GGZ
Stemmingsstoornissen
Eetstoornissen
Slaapstoornissen
Depressie · Dysthymie · Bipolaire stoornis (manisch-
Anorexia nervosa · Boulimia nervosa · Obesitas
depressief)
Niet aan middelengebonden verslavingen
Persoonlijkheidsstoornissen zoals:
als gokken, internetverslaving
Angststoornissen
Borderline-persoonlijkheid · Anti-sociale persoon-
Sociale fobie · Enkelvoudige of specifieke fobie ·
lijkheid · Theatrale persoonlijkheid · Vermijdende
ADHD, gedragsstoornissen, hechtings-
Agorafobie · Paniekstoornis · Gegeneraliseerde
persoonlijkheid · Afhankelijke persoonlijkheid
angststoornis · Obsessieve-compulsieve stoornis
stoornis
(dwangstoornis) · Posttraumatische stressstoornis
Aanpassingsstoornis
Psychotische stoornissen, zoals
Middelenstoornissen / Verslaving
Pervasieve ontwikkelingsstoornissen
Schizofrenie · Kortdurende psychose · Schizo-affectieve
Alcoholstoornissen: Alcoholmisbruik en alcoholaf-
stoornis · Waanstoornis
Autisme · PDD-Nos · Asperger
hankelijkheid · Drugsstoornissen: Drugsmisbruik en
drugsafhankelijkheid
WMO: Kans voor anders · 5
Omvang en inkadering binnen het
Misschien zullen juist de 139 mensen die jaarlijks een psychische
WMO-veld
stoornis krijgen (van iedere 1000 Nederlanders) en die géén be-
roep doen op hulp, aankloppen bij de gemeente voor maatschap-
Welk percentage van de doelgroep er daadwerkelijk binnen het pelijke ondersteuning...
aandachtsgebied van de WMO terecht komt of zal komen is niet
bekend. Het ervaren van beperkingen als gevolg van de psychi-
Voor het maken van beleid is het belangrijk dat er meer zicht
sche stoornis t.a.v. meedoen en zelfredzaamheid is afhankelijk komt op het aantal mensen met psychische en/of psychiatri-
van;
sche problemen die gebruik willen/mogen maken van voorzie-
· hoe gaat de persoon er zelf mee om,
ningen binnen de WMO.
· hoe zijn zijn verwachtingen t.a.v. meedoen en zelfredzaam
zijn en
· hoe is het sociale steunsysteem om hem heen.
Voor nu moeten we het doen met:
Dit vertaalt zich ook in de behoefte aan ondersteuning; en vervol-
`De groep mensen met chronische psychische problemen is
gens in de mate en de vorm van de gevraagde ondersteuning.
moeilijk in aantallen uit te drukken. Naar schatting gaat het om
ongeveer 120.000 mensen.
Per jaar krijgt van iedere 1000 Nederlanders 235 mensen (groot Wanneer wordt gekeken naar mensen met een psychische stoor-
en klein) een psychische stoornis.
nis -dat zijn dus ook mensen met tijdelijke, dus niet-chronische
Van deze groep mensen komen er 96 mensen `in beeld' bij een psychische aandoeningen- dan gaat het om bijna 3 miljoen men-
hulpverlener; hetzij bij een huisarts, maatschappelijk werk, psy-
sen. Ongeveer een half miljoen mensen heeft te kampen met psy-
choloog (eerste lijn) of een ambulante of klinische vorm van hulp chosociale of materiële problemen. Dit is afgeleid van het aantal
(tweede lijn).
mensen dat gebruik maakt van het algemeen maatschappelijk
Mag je aannenemen dat deze 96 mensen na hun behandeling werk (AMW).'
`klaar zijn' en geen beroep zullen doen op de WMO? Of als ze be-
(Uit `Aard en omvang Wmo-doelgroep' SGBO juni 2006)
hoefte hebben aan verdere ondersteuning, dat het dan het meest
aannemelijk is dat dit aangeboden wordt door de betreffende
hulpver-lenende instantie? Of zeggen de hulpverlenende instan-
ties met de komst van de WMO: `de verdere maatschappelijke
ondersteuning loopt nu via de gemeente'...?
WMO: Kans voor anders · 6
Zichtbaar én onzichtbaar leed
-zelfs door hulpverleners!- nog steeds moeilijk te begrijpen. Het
Zo omvangrijk en zo divers als de doelgroep is, zo veel valt er ontstaan en het waarom van sommige stoornissen is nog niet
over te zeggen.
bekend. Ook verschillen de meningen nog al eens hierover.
Binnen de doelgroep is er veel zichtbaar en veel onzichtbaar Sommige psychische stoornissen zijn erg beangstigend; zowel
leed.
voor degene die het heeft als voor de behandelaar alsook voor
De willekeurige buitenstaander, bijvoorbeeld het raadslid, heeft de buitenstaander.
waarschijnlijk wel een beeld bij mensen met `zichtbare psychi-
Er is nog steeds een te groot verschil tussen `boekenwijsheid'
sche problemen'. Maar hoeveel beeld heeft de gemiddelde Ne-
over psychische stoornissen en `ervaringswijsheid'. Veel mensen
derlander bij onzichtbaar psychisch leed?
met een psychische stoornis voelen zich zelfs door de hulpverle-
Iemand met een (posttraumatische)stress-stoornis kan zich da-
ner niet echt begrepen.
gen goed voelen en goed op z'n werk functioneren en dan ineens
thuis een herbeleving krijgen.
Psychische problemen komen gelukkig steeds meer onder de
Mensen met een persoonlijkheidsstoornis worden door de omge-
aandacht; in bladen en op TV is er regelmatig aandacht voor de-
ving vaak gezien als iemand met dat karakter. Daardoor is het heel pressie, ADHD, borderline. Dit verhoogt het begrip voor mensen
moeilijk om het als een stoornis te zien.
met een psychische kwetsbaarheid.
Soms houden mensen vanuit schaamte zelf hun problemen ver-
Mensen met psychische problemen krijgen ook steeds meer de
borgen.
kans om zélf te vertellen wat het voor hen betekent en met hen
doet.
Soms brengt medicatie tegen psychische problemen weer andere Er lijkt een trend gaande waarin psychische ziektes meer als `ge-
zichtbare!- problemen met zich mee: overgewicht, last van tril-
woon' gezien gaan worden.
lingen, vaak moeten slikken, etc. Er zijn mensen die geen hulp
voor hun psychische probleem willen/vinden. Soms escaleert het
probleem en zorgt dit voor overlast.
Sommige psychische problemen brengen met zich mee dat je
het slecht kunt `verbergen' als je dat al zou willen: manie, ADHD,
anorexia, psychose, etc.
Daarnaast is er nog veel onbegrip. Veel psychische ziektes zijn
WMO: Kans voor anders · 7
Ondersteuning vragen binnen de WMO
wachting is dat mensen door dit aanbod zelf de verantwoor-
`Wanneer burgers niet meer zelf verantwoordelijk kunnen zijn
delijkheid gaan nemen om eerder aan de bel te trekken om
voor hun leven en welzijn, en ze niet meer voldoende hebben aan
niet verder dan noodzakelijk af te glijden.)
de zorg van mensen om hen heen dan kunnen zij via de WMO · Het is niet eenvoudig om op het juiste (=niet te laat en niet
terecht bij de gemeente voor toegankelijke voorzieningen en on-
te vroeg) moment hulp/ondersteuning te vragen voor psy-
dersteuning'.
chische/psychiatrische problemen, zowel vanuit de vrager
bezien als vanuit de persoon bezien die de vraag ontvangt.
Deze formulering veronderstelt een actieve houding van de bur-
De juiste inschatting maken door de ontvangende partij is
ger om zelf te constateren dat er hulp nodig is en vervolgens zelf
voor een relatief nieuwe partij, die de gemeente is, nog geen
actief hulp te vragen. Voor mensen met psychische/psychiatri-
gemeengoed.
sche problemen is dit echter niet vanzelfsprekend.
Een gevaar kan zijn dat mensen a.h.w. onzichtbaar in de OGGZ
Als het gaat om het erkennen van hun situatie:
terechtkomen, met alle persoonlijke, openbare en financiële con-
· In z'n algemeenheid zijn psychische/psychiatrische proble- sequenties van dien.
men moeilijk te herkennen, zowel door de betrokkenen zelf
als ook door de omgeving/huisarts;
·
Samenvattend:
Daarnaast is er de algemene beeldvorming (het `stigma') die
maakt dat je er niet gemakkelijk openlijk voor uitkomt.
· Psychische problemen zijn net zo vaak zichtbaar als onzicht-
baar voor de buitenstaander;
Wanneer het er vervolgens op aan komt om actief hulp te vragen · Ondanks een groeiend begrip voor sommige psychische
is het nu zo dat de grootste groep dit niet of te laat doet. Ook hier
problemen is er over het algemeen nog te weinig begrip
zijn wel redenen voor aan te wijzen:
voor mensen met psychische problemen.
· De GGZ-hulpverlening stond voorheen toch bekend om z'n Deze beeldvorming leidt tot:
hoogdrempeligheid; mensen hebben niet geleerd om pro-
· Veel mensen uit de doelgroep ervaren drempels bij open-
actief aan de bel te trekken omdat er eenvoudigweg geen
bare voorzieningen;
passende voorzieningen waren. (Nu zie je de ontwikkeling · Binnen de doelgroep zijn veel mensen eenzaam;
van `opname-voorkomende deeltijd', spoed-poli, Assertive · Een deel van de doelgroep ondervindt problemen bij het
Community Treatment-team, case-manager, etc. De ver-
deelnemen aan de maatschappij.
WMO: Kans voor anders · 8
Deel 2:
Belemmeringen en belangen
per domein + aanbevelingen
· meedoen
· zelfredzaam zijn
· wonen
· mobiel zijn
· sociale contacten
· vrije tijd/dagbesteding/werk
· financiële/administratieve ondersteuning
· informatie/voorlichting
· cliëntenparticipatie/belangenbehartiging
· mantelzorg
· vrijwilligers
· inzet ervaringsdeskundigheid
· samenvatting
WMO: Kans voor anders · 9
Meedoen
Onbegrip van de ander en angst om niet serieus genomen te wor-
den, maar ook angst om het zelf niet goed te doen, maken vaak dat
men al niet de stap durft te zetten om mee te doen. Zo is de cirkel
rond en komt men er maar moeilijk uit.
Het gevoel van niet begrepen worden en er niet bij horen is voor
de doelgroep het grootste struikelblok om mee te doen in de maat-
schappij.
Aanbeveling:
Outreachend werken! Gemeente, ga niet achter het loket zitten
wachten tot de doelgroep zelf komt, maar zoek wegen om het eer-
ste contact te leggen. Sluit bijvoorbeeld aan met een informatie-
kraam bij activiteiten van de doelgroep. Stuur mensen niet naar het
volgende adres met een routebeschrijving maar loop even mee,
leg het eerste contact en maak zo de drempel lager. Het inzetten
van buddy's, vaak ervaringsdeskundigen, is een goed instrument
om die eerste drempels te helpen nemen.
Verder zullen gemeenten activiteiten moeten ontplooien, maar
liever nog ondersteunen, die gericht zijn op een positieve beïn-
vloeding van de beeldvorming over de doelgroep bij het grote
publiek.
WMO: Kans voor anders · 10
Zelfredzaam zijn
Men wordt of te veel aan het lot over gelaten of er wordt te snel
ingegrepen en betutteld. Er lijken nog niet zo veel ideale vormen
die hier ergens tussen in zitten.
Kritiek punt: er ontbreekt nog te vaak een integrale ondersteu-
ning.
Aanbeveling:
Gemeenten kunnen samen met zorgvragersorganisaties inventa-
riseren of er voldoende mogelijkheden zijn voor een maatschap-
pelijk steunsysteem. M.a.w. is de `welzijns-keten' voor mensen uit
de doelgroep sluitend en op orde:
de woonsituatie - mogelijkheid tot sociale contacten - dagbeste-
ding/werk (al dan niet regulier) - familienetwerk/mantelzorg - laag-
drempelige preventieve hulp - thuiszorg - crisishulp - nazorg.
Inhoudelijk wil de doelgroep begeleiding `op maat'. Alleen onder-
steunen waar nodig, zoveel mogelijk samen met de persoon in
kwestie afspreken wanneer, hoe en hoeveel ondersteuning.
Helderheid over mogelijkheden voor ondersteuning; wie, waar,
hoe lang, wanneer, waarvoor, etc. en de afstemming tussen de
keten-onderdelen stimuleren.
Ook kunnen gemeenten zelfhulp-programma's ondersteunen.
WMO: Kans voor anders · 11
Wonen
De doelgroep heeft last van te weinig acceptatie door de omge-
ving en men voelt zich a.g.v. de psychische kwetsbaarheid vaak
niet veilig. Dit is voor de meeste woningbouwverenigingen nog
geen speerpunt. Nu is het toch de toevalligheid dat een omgeving
wel of niet bijdraagt aan de mogelijkheid tot prettig wonen.
Kritieke punten: betaalbaarheid van het wonen en te weinig ge-
paste voorzieningen in de buurt.
Aanbeveling:
Integrale ondersteuning, bijvoorbeeld casemanagment en als lei-
dend principe het maatschappelijke steunsysteem.
Gemeenten zouden invloed moeten hebben op het plaatsingsbe-
leid van een woningbouwvereniging. Zodat mensen bij ontslag uit
een GGZ-instelling niet in een woonomgeving komen die geken-
merkt wordt door problemen zoals bijvoorbeeld drugsoverlast.
WMO: Kans voor anders · 12
Mobiel zijn
De kosten zijn te hoog. Daarnaast is voor veel mensen uit de
doelgroep het `overgeleverd zijn' aan de medepassagiers een
kwelling. Taxi's die vol zitten met kwebbelgrage mensen die van
alles van je willen weten... of te dicht op elkaar gepropt zitten...
alle geuren....voor veel mensen uit de doelgroep zijn dit bij elkaar
te veel prikkels.
Deze beperkingen worden nog niet door alle gemeenten als indi-
catie voor tegemoetkoming bij vervoer gezien.
Bijwerking van veel medicatie is dat het autorijden niet meer mag
waardoor men verplicht is met het openbaar vervoer te reizen.
Aanbeveling:
Verruimen van de financiële ruimte om vervoer te kunnen (blij-
ven) betalen. Projecten waardoor mensen uit de doelgroep ge-
bruik kunnen maken van vrijwilligers die willen bijdragen aan de
mobiliteit.
Gemeenten kunnen nog eens goed kijken of t.a.v. het indicatie-
beleid de specifieke problemen van de doelgroep wel op waarde
worden geschat.
WMO: Kans voor anders · 13
Sociale contacten
De mogelijkheden om met lotgenoten in contact te komen zijn
beperkt. Verder vinden veel mensen uit de doelgroep het moeilijk
om nieuwe contacten aan te gaan, zeker binnen de bestaande
ontmoetingsmogelijkheden zoals buurthuizen, verenigingen en
clubs. Er is de angst om afgewezen te worden en daarnaast de
angst om `door de mand te vallen'.
Aanbeveling:
Ondersteunen van speciale ontmoetingsplaatsen voor de doel-
groep, zoals er ook voor andere doelgroepen al zijn.
Trainingen aanbieden voor mensen uit de doelgroep om hun so-
ciale vaardigheden te vergroten.
Beeldvorming over `de doelgroep en zijn sociale context' moet
ook binnen de hulpverlenende instellingen worden bijgesteld.
Daar is vaak een ontmoedigingsbeleid t.a.v. het sluiten van
vriendschappen met mede-cliënten. Terwijl hier juist kansen lig-
gen om een sociaal netwerk te starten.
WMO: Kans voor anders · 14
Vrije tijd/dagbesteding/werk
Door de beperking hebben mensen vaak te veel tijd `vrij'. Het is
dan moeilijk om een goede balans te vinden tussen inspanning en
ontspanning. Toch is deze balans heel belangrijk. Veel bezigheden
kosten geld, dit weerhoudt mensen ervan om ze aan te pakken.
Verder is het vinden van prettige bezigheden en/of werk, passend
bij de psychische draagkracht van de persoon, niet gemakkelijk.
Aanbeveling:
Juist voor deze doelgroep lijken er kansen te liggen in het integraal
benaderen van de WMO, de WWB en de WSW. Daar waar mensen
`verleid' kunnen worden om vrijwilligerswerk te gaan doen geeft
dit wellicht een duurzamere bodem voor het aangaan van meer
verantwoordelijkheden, dan wanneer mensen te snel geforceerd
worden om in het reguliere arbeidsproces te functioneren.
Door meer te investeren in -en te motiveren voor- de onderkant
van de dagbestedingsladder (dagbesteding, bezigheden, active-
rende ondersteuning, vrijwilligerswerk, begeleidde werkplekken)
krijgt de doelgroep de kans op perspectief en zelfvertrouwen.
Integrale benadering: oog voor een goede balans tussen inspan-
ning en ontspanning. Begeleidde werkplekken op meerdere ni-
veau's en werkterreinen.
WMO: Kans voor anders · 15
Financiën / administratie
Vanuit overzichtsproblemen, of zelfs inherent aan de problema-
tiek, hebben veel mensen binnen de doelgroep hun financiën/ad-
ministratie niet op orde en/of kunnen niet rond komen. Dit geeft
naast de psychische problemen vaak extra reden tot stress. De
gemeentelijke tegemoetkomingsregelingen zijn vaak niet bekend
en op z'n minst erg ondoorzichtig.
Aanbeveling:
Ook hier komt de integrale benadering terug, bijvoorbeeld case-
management. Gemeenten kunnen aan de doelgroep laagdrempe-
lige vormen van `budget-trainingen' bieden.
Informatie aan het loket moet echt begeleid worden door een
vorm van bejegening en laagdrempeligheid die aansluit bij de
doelgroep.
WMO: Kans voor anders · 16
Informatie / voorlichting
Probleem is dat informatie nog steeds weinig toegankelijk is voor
de doelgroep. Dit komt door de manier waarop de informatie
wordt aangeboden (taalgebruik) en de plek waar de informatie
wordt aangeboden (loketten bij gemeenten, zorginstellingen).
Tevens komt de informatie die er is over vormen van hulp meestal
van een zorgaanbieder en is daardoor niet onafhankellijk.
De doelgroep ervaart ook dat de informatie óver hen ook nog niet
goed bijdraagt aan een betere beeldvorming.
Aanbeveling:
Gemeenten kunnen informatie en voorlichting vanuit en door pa-
tiënten- en cliëntenorganisaties ondersteunen. Speciale infopun-
ten voor de doelgroep blijken aanzienlijk beter bezocht te worden
door de doelgroep dan het algemene loket.
De juiste bejegening van de cliënt aan het loket, het afstemmen
van de wijze van informeren op de cliënt, maakt of het loket als
laagdrempelig wordt ervaren.
Het krijgen van informatie kan gekoppeld worden aan het geven
van informatie: gemeenten kunnen investeren in software waar-
mee ervaringen en vragen van de doelgroep geregistreerd kun-
nen worden. Zodoende kan de gemeente daadwerkelijk inspelen
op de (actuele) behoefte van de doelgroep.
WMO: Kans voor anders · 17
Cliëntenparticipatie /
belangenbehartiging
Tot niet zo lang geleden vertelde mensen die niet uit de doel-
groep kwamen wat het beste was voor de mensen uit de
doelgroep. Dit `over en voor' wil maar langzaam veranderen
in `door en voor'. E.e.a. heeft met zich meegebracht dat de
wijze van belangenbehartiging (bureaucratisch, procedureel,
veel vergaderen, nota na nota...) bepaald is door mensen die
niet uit de doelgroep afkomstig waren. Daarnaast heeft het de
ontwikkeling van solidariteit binnen de doelgroep belemmerd.
Aanbeveling:
Minder bureaucratisch werken! Oftewel, gemeenten kunnen
leren openstaan voor andere wijzen van `de boodschap bren-
gen'. Een agenda met 12 punten, 2 uur achter elkaar om de
beurt praten.... het kan ook anders! Er kan ook vaker een voor-
ziening bezocht worden waarbij de deelnemers van de voorzie-
ning de agenda bepalen.
Gemeenten kunnen de georganiseerde ggz-belangenbeharti-
gers (financieel) ondersteunen zodat zij een duurzame bijdrage
kunnen leveren aan de uitvoering van het WMO-beleid. En heel
gewoon: mondelinge uitwisseling met heldere notulen achteraf
is ook effectief!
WMO: Kans voor anders · 18
Mantelzorg
Voor naastbetrokkenen is het vaak heel moeilijk om `het juiste
te doen'. Meestal ontwikkelt het psychische probleem zich heel
sluipend en wirwart het zich in de relatie met de mensen om
zich heen. Daardoor wordt de naastbetrokkenen ook vaak mede-
probleemhouder en heeft hier zelf ondersteuning bij nodig.
De naastbetrokkenen hebben vaak ook last van onbegrip van de
omgeving. Eenzaamheid en overbelasting bij mantelzorgers van
mensen met een psychische kwetsbaarhied komen veel voor.
Aanbeveling:
Gemeenten investeren al in voorzieningen voor mantelzorgers.
Toch zou het rendement van het extra investeren in mantelzor-
gers van mensen uit de doelgroep wel eens verrassend groot
kunnen zijn! Het kan bijvoorbeeld gebeuren dat de mantelzorger
van iemand met ernstige psychosen uitvalt. Het gevolg kan zijn
dat het hele traject waarin de persoon met psychosen zou kun-
nen raken erg belastend voor de omgeving, de persoon zelf, en
soms ook de wijk wordt. (Over de kosten nog te zwijgen.)
Aangezien de steun vaak binnen het gezin wordt gegeven, en er
daarmee weinig zicht van buitenaf is, belemmert dit een soepele
overgang naar een andere vorm van opvang/zorg. Zo dreigt er
bij wegvallen van de mantelzorger eerder een wegglijden rich-
ting de Openbare GGZ.
WMO: Kans voor anders · 19
Vrijwilligers
Vrijwilligers uit de eigen doelgroep zijn maar moeilijk te vinden.
Men wil misschien het eigen GGZ-verleden achter zich laten of
schaamt zich voor de eigen ervaring.
Vrijwil igers die niet uit de doelgroep komen maar wel iets voor de
doelgroep willen doen zijn er wel steeds meer maar hier blijft de
juiste bejegening en professionele begeleiding wel een punt van
aandacht.
Aanbeveling:
Gemeenten kunnen bij al e aandacht voor vrijwil igerswerk specifie-
ker inzoomen op gerichte werving en coaching van vrijwilligers
voor de doelgroep, ook úit de doelgroep.
Ook hier kan het investeren in een positievere beeldvorming
bijdragen aan het enthousiasmeren van mensen om zich als vrij-
williger voor de doelgroep in te zetten. Een professionele bege-
leiding van vrijwilligers in de GGZ is belangrijk.
WMO: Kans voor anders · 20
Inzet ervaringsdeskundigheid
Ervaringsdeskundigheid wordt nog veel te weinig als gelijk-
waardige tak van sport gezien! In de beeldvorming wordt nog
steeds meer naar de beperkingen dan naar de kwaliteiten van
de ervaringsdeskundige gekeken. Ondanks groeiende aandacht
voor zelfherstel-groepen e.d. is er nog veel werk te verzetten.
Aanbeveling:
Ook hier kan de gemeente meer gebruik maken van bijvoor-
beeld de mogelijkheden binnen de gelden van sociale activering
en de WWB. Mensen die 'de schaamte voorbij' zijn, en beschik-
ken over het niveau van een ervaringsdeskundige, kunnen
prima ingezet worden o.a. op infopunten voor de doelgroep.
Zij kunnen een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van
de belangenbehartiging en de positieve beïnvloeding van de
beeldvorming.
WMO: Kans voor anders · 21
Samenvatting
Als het gaat om volwaardig burgerschap dan zijn de belangrijk-
ste belemmeringen die de doelgroep ervaart:
· het ervaren van hoge drempels bij bestaande
voorzieningen door:
· onbegrip
· te veel prikkels
· te weinig keuzemogelijkheid (m.n. als het gaat om het ont-
moeten van lotgenoten)
· te weinig erkenning van de constante stress die het kost
om dagelijks het hoofd boven water te houden
Belangrijkste aanbevelingen om de participatie van de doel-
groep te verbeteren:
· inzet van ervaringsdeskundigen verlaagt de drempel voor
mensen uit de doelgroep
· zet in op het verbeteren van de beeldvorming over de doel-
groep bij het publiek
· ondersteun cliënteninitiatieven, lotgenotencontacten, zelf-
hulpgroepen
· denk in termen van een maatschapelijk steunsysteem: de
contactpersoon die in beeld is trekt het lijntje door naar
andere levensgebieden van de cliënt en kijkt bij voorkeur
naar versterking van aanwezige kwaliteiten
WMO: Kans voor anders · 22
Deel 3:
Belemmeringen en belangen
per prestatieveld (PV)
+ aanbevelingen
· PV 1: Het bevorderen van de sociale samenhang in en leefbaarheid van dorpen, wijken en buurten
· PV 2: Op preventie gerichte ondersteuning van jeugdigen met problemen met opgroeien en van ouders
met problemen met opvoeden
· PV 3: Het geven van informatie, advies en cliëntondersteuning
· PV 4: Het ondersteunen van mantelzorgers en vrijwilligers
· PV 5: Het bevorderen van de deelname aan het maatschappelijk verkeer en van het zelfstandig functi-
oneren van mensen met een beperking of een chronisch psychisch probleem en van mensen met een
psychosociaal probleem
· PV 6: Het verlenen van voorzieningen aan mensen met een beperking of een chronisch psychisch pro-
bleem en van mensen met een psychosociaal probleem ten behoeve van het behoud van hun zelfstandig
functioneren of hun deelname aan het maatschappelijk verkeer.
· PV 7: Het bieden van maatschappelijke opvang, waaronder vrouwenopvang
· PV 8: Het bevorderen van openbare geestelijke gezondheidszorg
· PV 9: Het bevorderen van samenhangend verslavingsbeleid
WMO: Kans voor anders · 23
1.
Aanbevelingen:
· Werk outreachend, doe moeite om mensen te betrekken bij
Het bevorderen van de sociale samen-
de activiteiten in de wijk.
·
hang in en leefbaarheid van dorpen,
Zorg voor opvang en begeleiding.
· Zorg voor maatschappelijke steunsystemen in de gemeen-
wijken en buurten
ten. Veel GGZ-Zorgvragers hebben niet of nauwelijks een
netwerk om zich heen en zijn ook niet in staat dit zelfstandig
op te bouwen.
In elke gemeente, wijk of buurt is een infrastructuur van infor-
mele en professionele activiteiten aanwezig. Voor mensen met Enkele voorbeeldprojecten:
een psychische, psychiatrische en/of verslavingsproblematiek is · Kwartiermakersprojecten.
het heel belangrijk dat de diverse activiteiten op elkaar worden · Inzet van GGZ-vrijwiligers in buurthuizen.
afgestemd. Mensen met psychische handicaps missen vaak de · Het betrekken van het Dagactiviteitencentrum (DAC) bij
aansluiting met de reguliere samenleving en komen daardoor
buurtactiviteiten.
geïsoleerd te staan. Zij ervaren discriminatie op het gebied van · Welzijn Versterkt voor de zorgvragers in de GGZ.
wonen, welzijn, zorg, arbeid en sociale contacten.
Belangen:
· Er is behoefte aan meer mogelijkheden voor het opdoen van
sociale contacten en activiteiten zoals vrijwilligerswerk, le-
ren en werken, dagbesteding en ontmoetingsplekken, zowel
binnen als buiten de GGZ.
· Voor veel GGZ-Zorgvragers is het belangrijk om lotgenoten
te ontmoeten, een plek te hebben waar ze mensen kunnen
ontmoeten die hun problematiek herkennen, waar ze zich
binnen een veilige omgeving thuis kunnen voelen.
WMO: Kans voor anders · 24
2.
Aanbevelingen:
· Bied opvoedingsondersteuning aan ouders met psychiatri-
Op preventie gerichte ondersteuning
sche problemen.
·
van jeugdigen met problemen met op-
Stimuleer zelfhulpgroepen en lotgenotencontact tussen ou-
ders en tussen jeugdigen, opgezet vanuit de doelgroep zelf.
groeien en van ouders met problemen · Zorg ervoor dat jongeren niet tussen het wal en het schip
met opvoeden
vallen, zorg voor een naadloze overgang en samenwerking
tussen jeugdzorg en Jeugd-GGZ (en laat al te starre leef-
tijdscriteria geen hoofdrol spelen).
De gemeente is er verantwoordelijk voor dat de toegang tot en · Voorkom escalaties door vroege signalering, begeleiding en
de kwaliteit van de jeugdzorg wordt gewaarborgd. Uit onderzoek
opvang.
blijkt dat jaarlijks steeds meer jongeren direct of indirect en op
steeds jongere leeftijd te maken krijgen met psychische proble-
Enkele voorbeeldprojecten:
men. Niet alleen jongeren uit het middelbaar onderwijs maar ook · KOPP-projecten (Ondersteuningsgroepen voor Kinderen
uit het basisonderwijs kampen in toenemende mate met klachten
van Ouders met Psychiatrische Problemen).
van psychische aard en middelenmisbruik.
· Lotgenotengroepen van ouders van kinderen met psychi-
Vroege signalering en adequate interventie voorkomt psychische
sche problematiek.
problemen op latere leeftijd.
· Chatbox van jongeren met psychische problemen.
Uit steeds meer onderzoeken blijkt dat kinderen die op jonge leef-
· Kinderen van Verslaafde Ouders (zie KOPP).
tijd met middelengebruik beginnen later een verhoogd risico op · Gastlessen/themamiddagen door ervaringsdeskundigen
verslaving hebben.
op scholen.
Belangen:
· Kinderen van ouders met psychische/psychiatrische proble-
men hebben vaak een extra steuntje in de rug nodig, extra
aandacht en begeleiding op school maar ook op bijvoor-
beeld (sport)clubs.
WMO: Kans voor anders · 25
3.
· Personeel van zorgloketten moeten zich een outreachende
manier van werken eigen maken.
Het geven van informatie, advies en
· Geef informatie, advies en ondersteuning bij het aanvragen
cliëntondersteuning
van een PGB.
· Inventariseer cliëntenbestanden van de Wet Werk en Bij-
stand (WWB) en de Wet Voorzieningen Gehandicapten
Met het geven van informatie en advies wordt gedoeld op acti-
(WVG) en leg huisbezoeken af.
viteiten die de burger de weg wijzen in het veld van maatschap-
· Werk samen met lokale zorgvragersorganisaties om de ach-
pelijke ondersteuning. Het kan hierbij zowel gaan om algemene
terban van deze organisaties te bereiken.
voorzieningen zoals (voldoende) informatiepunten, als om meer · Organiseer in samenwerking met zorgvragersorganisaties
specifieke voorzieningen, zoals individueel advies, of hulp bij ver-
lokale of regionale informatiebijeenkomsten. Informeer de
heldering van een ondersteuningsvraag.
doelgroep over het ondersteunings-aanbod waar ze gebruik
Cliëntondersteuning gaat een stap verder dan informatie en ad-
van kunnen maken in samenwerking met ervaringsdeskun-
vies en richt zich op mensen die voor een vraag of een situatie
digen.
staan die zodanig complex is dat de persoon het niet zelf of met · Laagdrempelige (vertrouwens-)aanspreekpunten in de wij-
zijn omgeving op kan lossen.
ken, bij voorkeur ervaringsdeskundigen zijn onmisbaar.
· GGZ-Zorgvragers hebben te maken met diverse hulpverle-
Het is wenselijk dat de gemeente zich hierbij laat leiden door de
ningsinstanties die uit verschillende potjes betaald worden,
`één loket' gedachte: een burger zou zich in principe niet vaker
zoals de AWBZ, de zorgverzekeringswet en de WMO. Zorg
dan éénmaal tot de gemeente behoeven te wenden om over het
als gemeente dat zorgvragers niet voor elk onderdeel bij een
gehele scala van voorzieningen de nodige informatie te verkrij-
ander loket moeten zijn, maar zorg voor één toegang.
gen. Daarbij dient de gemeente zich niet te beperken tot die voor-
zieningen waar zij zelf `over gaat', maar ook informatie te geven Enkele voorbeeldprojecten
over relevante aanpalende terreinen, zoals zorg en wonen.
· PGB-Steunpunt GGZ.
· Informatiecentrum GGZ, soms aangesloten bij of onderdeel
Aanbevelingen:
van een zorginstelling of een aanbieders-onafhankelijk regi-
· Zorg voor kennis over GGZ bij het zorgloket.
onaal informatiecentrum.
· De vraag(steller) is het uitgangspunt.
· Daklozenambassadeur.
WMO: Kans voor anders · 26
4.
Aanbevelingen:
· Afdelingen preventie van de geestelijke gezondheidszorg
Het ondersteunen van mantelzorgers en
kunnen gemeenten behulpzaam zijn bij het opzetten van
vrijwilligers
beleid voor mantelzorgers van mensen met psychische
problemen. Zij hebben veel kennis en ervaring, ook op het
gebied van samenwerking met organisaties van familieleden
Mantelzorgers leveren een cruciaal aandeel in de zorg voor men-
en cliënten, steunpunten mantelzorg en de GGD.
sen met een handicap,
· Voor veel GGZ-Zorgvragers is het zelfstandig zoeken naar,
chronisch zieken en ouderen die thuis wonen. Meer nog dan
en in stand houden van passend (vrijwilligers)werk een
andere mantelzorgers, vormen mantelzorgers van GGZ-Zorgvra-
probleem. Zorg daarom voor voldoende begeleiding in het
gers een kwetsbare groep burgers binnen de WMO. Zorgen voor
traject naar passend (vrijwilligers)werk en voldoende bege-
iemand met psychische problemen is niet alleen lichamelijk maar
leiding in het (vrijwilligers)werk.
ook psychisch zwaar.
Het goed organiseren en begeleiden van de informele zorg (man-
Enkele voorbeeldprojecten:
telzorg) en vrijwillige hulpverlening is erg belangrijk omdat deze · Steunpunten mantelzorg met specifieke GGZ-aandachts-
een belangrijke bijdrage leveren aan de beoogde maatschappe-
functionaris.
lijke participatie van mensen met een psychische handicap.
· POM-project: Preventieve Ondersteuning Mantelzorgers,
methodiek voor systematische opsporing en preventieve
ondersteuning van mantelzorgers.
Belangen:
· Interactie-training voor mantelzorgers van mensen met psy-
· Omgaan met heftige emoties, verwarring of achterdocht
chosen/schizofrenie.
maar ook met eigen schuldgevoelens is moeilijk. Ook het · Vrijetijdsmakelaar.
onbegrip en de negatieve reacties van de buitenwereld zijn · Lotgenotencontact GGZ-mantelzorgers.
belastend. Mantelzorgers lopen hierdoor zelf het risico op
psychische problemen, met name depressies. Daarom is
ondersteuning hard nodig!
WMO: Kans voor anders · 27
5.
Aanbevelingen:
· Wees creatief en flexibel in het aanbod van activiteiten, zorg
Het bevorderen van de deelname aan
voor een aanbod van gevarieerde en vraaggestuurde acti-
het maatschappelijk verkeer en van het
viteiten.
· Stimuleer en faciliteer cliëntgestuurde projecten in de ge-
zelfstandig functioneren van mensen
meenten. Enerzijds biedt het zorgvragers de gelegenheid
met een beperking of een chronisch
zich te ontwikkelen als vrijwilliger, ervaring op te doen in het
samenwerken, het projectmatig werken en anderzijds voor-
psychisch probleem en van mensen met
ziet het in een behoefte van de bezoekende zorgvrager.
een psychosociaal probleem
· Zorg voor individuele ondersteuning bij het zoeken naar op-
lossingen voor financiële problemen en budgettering.
Maatschappelijke participatie van mensen met een psychische Enkele voorbeeldprojecten:
handicap, kan bevorderd worden door maatregelen te treffen die · Ontmoetingscentrum voor en door zorgvragers.
duidelijk maken dat ze erbij horen, dat ze thuishoren in de samen-
· Informatiecentrum en ontmoetingsplek voor en door ex-
leving en dat er moeite wordt gedaan hen erbij te betrekken.
verslaafden.
· Kunstwerkplaats, Theaterwerkplaats en Muziekwerkplaats.
Belangen:
· Zelfhulpgroepen en lotgenotencontact.
· Voor veel mensen met een psychische handicap geldt dat · Vriendschapsnetwerken.
ze niet genoeg geld hebben voor bioscoopbezoek, lidmaat-
· Cursussen bejegening voor hulpverleners.
schap van een vereniging, een cursus, een uitstapje, fami-
· Vriendendiensten en maatjesprojecten.
liebezoek, etc. Er zijn financiële problemen zoals schulden · Kwartiermakersfestival.
en betalingsachterstand door het niet kunnen omgaan met
geldzaken. Geen geld hebben betekent vaak sociale uitslui-
ting.
· Niet iedere zorgvrager wil hetzelfde, de ene zorgvrager voelt
zich prettig in gemengd gezelschap, de ander zit het liefst bij
gelijkgestemden.
WMO: Kans voor anders · 28
6.
· Zorg voor de mogelijkheid van het maximaal toepassen van
een PGB.
Het verlenen van voorzieningen aan · Zorg voor duidelijke regels omtrent het PGB en voor moge-
mensen met een beperking of een chro-
lijkheden tot het bieden van begeleiding bij het aanvragen en
toepassen van het PGB.
nisch psychisch probleem en van men- · PGB-consulenten binnen de voorzieningen voor GGZ, die
sen met een psychosociaal probleem
mensen ondersteunen bij de aanvraag, de uitvoering en de
financiële afwikkeling van een PGB.
ten behoeve van het behoud van hun · Laagdrempelige toegang tot voorzieningen, extra bijstand of
zelfstandig functioneren of hun deelna-
cursussen.
·
me aan het maatschappelijk verkeer.
Zorg voor afstemming van diensten uit de AWBZ (zoals acti-
verende of ondersteunende begeleiding) en diensten vanuit
de WMO (zoals huishoudelijke verzorging).
Door individuele voorzieningen op maat worden mensen met een
beperking, mantelzorgers en vrijwilligers in staat gesteld om deel Enkele voorbeeldprojecten:
te nemen aan de maatschappij. GGZ-Zorgvragers worden vaak · PGB-Steunpunt GGZ.
door hun problematiek beperkt in het zelfstandig functioneren of · Informatie en (budget-)advisering.
het deelnemen aan de maatschappij.
· Sociaal juridische scan.
Aanbevelingen:
· Zorg ervoor dat de procedure voor het aanvragen van een
individuele voorziening helder en duidelijk is.
· Hier gaat aan vooraf dat mensen eerst moeten weten dat er
een plek is waar men rustig en veilig hulp kan vragen bij het
aanvragen van een voorziening: zoek de doelgroep op en
informeer ze over deze mogelijkheid.
WMO: Kans voor anders · 29
7.
· Zorg dat er voldoende (crisis)opvang is, zowel overdag als 's
nachts, ook tijdens vakantieperiodes en feestdagen, probeer
Het bieden van maatschappelijke op-
ook in kleinere gemeenten de opvang slim te huisvesten,
vang, waaronder vrouwenopvang.
d.wz. mensen/gezinnen met problematiek waar psychiatrie
en/of verslaving geen rol speelt niet opvangen in een zelfde
ruimte als mensen met verslavingsproblematiek en/of an-
Maatschappelijke opvang omvat het (tijdelijk) bieden van onder-
dere zware psychopathologie.
dak, begeleiding, informatie en advies aan mensen die door hun · Zorg bij Maatschappelijke Opvang dat niet alleen bed, bad
problematiek niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven
en brood worden aangeboden maar ook zorg en deskundig
in de samenleving en zelf voor onderdak en daginvulling te zor-
advies op maat.
gen. Veel dak- en thuislozen hebben verslavingsproblemen en/
· Maak indien mogelijk verschil tussen kortdurende, pro-
of psychiatrische problemen. Binnen de vrouwenopvang zitten
bleemoplossende opvang met een snelle doorstroming en
veel vrouwen die te maken hebben (gehad) met huiselijk geweld
aanbod voor een restpopulatie die afhankelijk zal blijven van
en traumatische ervaringen uit het verleden (waaronder kinder-
langdurigere opvang.
misbruik).
· Werk regionaal samen op het gebied van inloophuizen voor
o.a. dak- en thuislozen.
Aanbevelingen:
· Zorg voor voldoende begeleiding in opvanghuizen, zorg
· Zet zwaar in op preventie, bijvoorbeeld: wacht niet tot een
voor veiligheid en hygiène in en beperking van overlast in
onvermijdelijke huisuitzetting maar grijp na bijv. twee maan-
de buurt van het opvanghuis.
den na het eerste verzaken van huurbetaling samen met de · Creëer mogelijkheden voor begeleiding en training zodat
wonigbouwvereniging in (via AM of iemand van de woning-
mensen kunnen `groeien' in een dagbestedingtraject of ar-
bouw zelf die de problemen inventariseert). Probeer met
beidstraject.
de energieprovider eenzelfde overeenkomst te sluiten over · Ondersteun en faciliteer initiatieven van de doelgroep (voor-
energierekeningen. In beide gevallen als mensen (gezinnen)
beeld: een aanbieder van MO kwam tot de ontdekking dat
eenmaal óf een uitzetting hebben meegemaakt of hun ener-
een groot deel van zijn bewoners liever doorstroomden in
gie is afgesloten en zij niet meer uit die negatieve spiraal
een begeleide woonvorm met drie mensen per huis i.p.v.
kunnen komen is het voor alle partijen winst om vroegtijdig
een huis voor zich alleen zoals eerder werd aangenomen).
een oplossing te vinden.
· Draag zorg voor een sluitende keten van signalering, con-
WMO: Kans voor anders · 30
statering, justitiële actie, hulp en opvang, maak duidelijk · Inzetten van ervaringsdeskundigen als vertrouwensperso-
waar de regie ligt (bij de centrumgemeente) en nodig alle
nen voor het bereiken van de doelgroep.
betrokken partijen en een of twee goed ondersteunde* · Daklozenambassadeur.
vertegenwoordigers van de zorgvragers, ervaringsdeskun-
· Particuliere opvang-initiatieven die zich op een bepaalde
digen dus**, uit voor een transparante en constructieve
doelgroep richten.
samenwerkerking.
· Heb aandacht voor vroegsignalering van huiselijk geweld en
ouderenmishandeling.
· Zorg voor een netwerk rondom mensen die zorg afwijzen,
werk samen met GGZ-instellingen op het gebied van be-
moeizorg.
· Faciliteer "daderbedden" zodat de slachtoffers van HG in
hun dagelijkse omgeving kunnen blijven en de dader pas-
sende behandeling kan ondergaan buiten een louter straf-
rechtelijke aanpak.
· Initieer en faciliteer Advies- en Steunpunten Huiselijk Ge-
weld.
Enkele voorbeeldprojecten:
· Adviespunt Huiselijk Geweld.
· "Verslavingszorg Herijkt" Provincie Limburg (2001 * Met ondersteunen bedoelen we in dit geval het secretariëel maar ook inhoude-
2006).
·
lijk begeleiden, d.w.z. de vergaderingen gezamenlijk voorbereiden en evalueren,
Beleids- en Regie-overleg waarin zorgvragers, zorgaan-
bijstaan van hieronder beschreven ervaringsdeskundige vertegenwoordigers van
bieders, woningcorporatie en gemeente vertegenwoordigd zorgvragers.
zijn.
·
** Met ervaringsdeskundige wordt in dit geval bedoeld: iemand die ervaring heeft
Zelfhulpgroepen voor vrouwen die te maken hebben met met of Verslavingszorg, en/of GGZ, eventueel iemand uit een cliëntenraad die zich
huiselijk geweld en/of een verleden hebben van misbruik in goed kan identificeren met de doelgroepen, toch overstijgend en redelijkerwijs de
het verleden.
belangen van de zorgvragers kan behartigen.
WMO: Kans voor anders · 31
8.
· Zorg dat bemoeizorgwerkers niet door bureaucratie belem-
merd worden en zo snel en goed mogelijk mensen "weg
Het bevorderen van openbare
kunnen zetten" in de reguliere Zorg.
·
geestelijke gezondheidszorg.
Organiseer voorlichtingsavonden voor omwonenden van
voorzieningen op het gebied van (de sociale) verslavingszorg
en maatschappelijke opvang en laat zien welke activiteiten
Binnen de OGGZ zijn diverse doelgroepen te onderscheiden zoals
ondernomen worden om de overlast te voorkomen. Nodig
mensen met verslavingsproblematiek, daklozen en zorgmijders.
mensen van de cliëntenraad en toekomstige bewoners uit om
Vaak spelen er meerdere problemen die met elkaar samenhangen
zich voor te stellen, vaak werkt dit erg ontwapenend.
zoals relatieproblemen, baanverlies, schuldenproblematiek, ont-
· Besteed aandacht aan het voorkomen en bestrijden van iso-
breken van sociaal netwerk en psychische problematiek. Zorg-
lement, vooral ouderen zijn een vergeten groep er heerst
mijders zijn mensen met psychische problemen die geen hulp
veel "onzichtbare" problematiek als ernstige depressie en
(meer) willen aanvaarden maar waarvan duidelijk is dat ze wel
ook overmatig drankgebruik.
zorg nodig hebben. Deze groep is lastig te bereiken en betrekken · Zorg voor de beschikbaarheid van hulp bij het aangaan van
bij het zorgaanbod.
sociale- en partnerrelaties zoals vriendendiensten, maatjes-
De beeldvorming rondom mensen die gebruik maken van de
projecten en buddyprojecten.
OGGZ is vrij negatief. Daardoor is het moeilijk als gemeente om · Zorg voor aangepast werk in de vorm van dagbestedingpro-
bijvoorbeeld een opvanghuis voor dak- en thuislozen in een be-
jecten voor mensen met ernstige verslavingsproblematiek
paalde buurt te realiseren.
en dak-en thuislozen.
· Ondersteun, zonodig ook financieel, initiatieven van de doel-
Aanbevelingen:
groep binnen de OGGZ.
· Zorg voor een goede, bereikbare en toegankelijke crisis-
dienst in elke regio.
Enkele voorbeeldprojecten:
· Besteed aandacht aan (de verbetering van) beeldvorming en · `Bemoeizorg'-projecten waarin samen met ervaringsdeskun-
bejegening. Voorkom dat GGZ alleen geassocieerd wordt met
digen gewerkt wordt aan het bereiken van de doelgroep.
overlastbestrijding en gevaarlijke mensen. Een reeële voorlich-
· Straatadvocaten.
ting is blijvend belangrijk voor beleidsmakers, ambtenaren, · Imagoproject daklozen.
raadsleden, B&W, politie, medewerkers van woningcorpora-
· Outreachend maatschappelijk werk.
ties, onderwijsinstellingen, beheerders van buurthuizen, etc.
WMO: Kans voor anders · 32
9.
een verslavingsproblematiek maar vooral deskundig perso-
neel ondanks CAO-verschillen tussen Welzijn en Zorg.
Het bevorderen van samenhangend
· Probeer als gemeente verslavingszorg niet alleen als oplos-
verslavingsbeleid.
sing voor de paar mensen die op straat hangen te zien maar
probeer iets verder te kijken naar de mogelijkheden die er
zijn tot samenwerking om een gezondere gemeente na te
De gemeente heeft een regierol in het samenhangend beleid
streven.
rondom de verslavingszorg in het openbare domein. De rol van · Ervaringsdeskundigen kunnen een belangrijke rol spelen bij
de gemeente in de WMO (denk aan begrippen als zorgplicht) is
voorlichting en preventie. School ervaringsdeskundigen en
niet overal hetzelfde.
verzorg de randvoorwaarden zodat zij hun expertise kunnen
Om terugval te voorkomen is het van groot belang dat er naast
inzetten.
behandeling van de verslaving aandacht is voor nazorg, het so-
· Neem als (centrum)gemeente ook daadwerkelijk de regie-
ciaal netwerk rondom de zorgvrager en de vaak voorkomende
functie op en stem de zorg af met zorgaanbieders binnen de
dubbele problematiek van verslaving en psychiatrische proble-
GGZ en initiatieven van de doelgroep.
matiek. Verder is het bieden van perspectief voor de zorgvrager · Draag zorg voor een goede nazorg binnen de verslavings-
in de vorm van re-integratietrajecten op maat dé hoek waar nog
zorg, die aansluit op de behoeften van mensen met een (ex-)
veel winst te behalen valt.
verslaving. Indien de nazorg niet goed aansluit op de versla-
Verder bleef in veel gemeenten vroeger de nadruk v.w.b. versla-
vingszorg is de kans op terugval groot.
vingszorg hangen bij het bestrijden van overlast door een minis-
· Adopteer het begrip nazorg als gemeente en zie het meer
cuul klein groepje verslaafden.
als perpectief bieden; neem de regie in het gezamenlijk met
Er zijn 300.000 alcoholisten in Nederland en 800.000 probleem-
andere actoren aanbieden van een nuttige, bevredigende
drinkers maar door het maatschappelijke geaccepteerd zijn van
dagbesteding met echt perspectief voor de cliënt. Dat biedt
alcoholgebruik en schaamte voor de hulpvraag zoekt een beperkt
in de praktijk onderschat veel voordelige spin-off op zoals
promillage van deze mensen hulp met alle gevolgen van dien.
het automatisch uitbreiden van een gezond sociaal netwerk
van de cliënt en een positievere zelfbeeldbeleving welke als
belangrijke beschermende factoren gezien worden.
Aanbevelingen:
· Schenk extra aandacht aan gezinnen waarin de ouder(s)
· Zorg voor voldoende dag en nachtopvang voor mensen met
kampen met verslavingsproblematiek.
WMO: Kans voor anders · 33
· Besteed aandacht aan vroegsignalering van verslavingspro-
blematiek bij jongeren.
· Schep als gemeente een alcoholontmoedigend beleid voor
jongeren of handhaaf tenminste het "16-jaarbeleid" adequaat,
jongeren die tijdens de adolescentie veel drinken lopen meer
risico op latere problematiek.
Enkele voorbeeldprojecten:
· Informatiecentrum en ontmoetingsplek voor en door ex-
verslaafden.
· Gemeente en GGZ-aanbieder werken samen in een project
om jongeren bewust te maken van gevaren van alcohol en
drugs.
· "Kinderen van verslaafde ouders" Trimbos/GGZ Nederland.
· Maatjesprojecten voor mensen met verslavingsproblematiek.
WMO: Kans voor anders · 34
Deel 4:
Lijst van voorzieningen en
cliëntenorganisaties
in mijn regio
WMO: Kans voor anders · 35