[pic] Handreiking voor initiatiefgroepen Lokale Versterking GGz Wmo AWBZ pakketmaatregel Strategie richting gemeenten Vanaf 2009 is de AWBZ-pakketmaatregel van kracht. Als initiatiefgroep en als (O)GGz-belangenbehartigers ben je gesprekspartner o.a. voor de gemeente(n) waar je actief bent. De AWBZ-pakketmaatregel heeft voor onze doelgroepen consequenties. Deze handreiking is bedoeld als hulpmiddel om het gesprek met de gemeente aan te gaan. Zorg dat je de feiten helder hebt. Weet wat de pakketmaatregel inhoudt en welke mensen gevolgen zullen ondervinden van deze verandering. Zie voor facts & figures bijlage 1. Verdiep je er ook in wat de maatregel voor gemeenten zal betekenen. Zie bijlage 2. Het is niet zo dat het geld van de AWBZ nu naar de gemeenten gaat. (Op onderdelen toch weer wel; in de nieuwe verdeelsleutel MO-gelden krijgen gemeenten extra geld voor de groep 'mensen met grondslag psycho-scoiaal' en recent heeft Bussemaker 130 miljoen toegezegd aan gemeenten om e.e.a. te compenseren.) Belangrijk is dat de achterliggende reden vooral is dat de AWBZ 'zichzelf dreigt op te blazen' en dat het streven is om van individuele voorzieningen meer naar collectieve voorzieningen te gaan. Heb je verhaal over participatie van de doelgroep paraat. Ontwikkel samen met de i-groep en/of de belangenbehartigers in je regio/gemeente een duidelijk verhaal over 'participatie van onze doelgroep'. Participatie gaat over meedoen, sociale contacten kunnen aangaan en onderhouden, isolement doorbreken en voorkomen. Breng de participatie van onze doelgroep in beeld. Maak gebruik van casussen (zie bijlage 3) om de maatregel voor beleidsmakers een gezicht te geven. Ook kun je voor beeldvorming de DVD 'Betrokken (samen)leven' gebruiken. Het moet helder worden wat mensen uit de doelgroep belemmert om te participeren, maar ook wat hen kan helpen om te participeren. Promoot goede voorbeelden. Breng in kaart wat er in deze gemeente ontbreekt, maar ook welk initiatief juist op een hele goede manier de doelgroep ondersteunt bij hun participatie. Koppel dit aan het compensatiebeginsel: Het compensatiebeginsel, neergelegd in artikel 4 van de Wmo, houdt in dat de gemeente de plicht heeft om oplossingen te bieden aan burgers met beperkingen via het treffen van voorzieningen die hem in staat stellen:? - een huishouden te voeren? - zich te verplaatsen in en om de woning? - zich lokaal te verplaatsen per vervoermiddel? - medemensen te ontmoeten en op basis daarvan sociale verbanden aan te gaan Onderstaande initiatieven lenen zich erg goed als 'collectieve voorzieningen' juist voor onze doelgroep. Ga niet de hele lijst noemen maar werk 3 voorbeelden -samen met de i-groep en/of de belangenbehartigers- goed uit. Voorbeeldlijst goede collectieve voorzieningen: - GG(z)-steunpunt - maatjesproject - huiskamerproject - cliënten belangen bureau - 'help de buurman verzuipt' - maatschappelijk steunsysteem - eigen kracht conferentie - zelfregiecentrum - kwartiermakersfestival - psy-café - lotgenotencontact - ... Schrijf een brief naar .... Afhankelijk van het contact dat je binnen de gemeenten hebt. Je kunt er ook voor kiezen om deze brief aan alle raadsleden te sturen. Het is wel belangrijk dat je goed kijkt naar wie je de brief stuurt. De kunst is om een reactie te ontlokken; mensen uit te nodigen om het gesprek aan te gaan. Zie hiervoor de volgende alinea. In deze brief in ieder geval: - de aanleiding (AWBZ pakketmaatregel); - iets over wat de doelgroep belemmert om te participeren én wat hen juist helpt; - wat er in deze gemeente qua voorzieningen ontbreekt; - enkele goede voorbeelden van (cliëntgestuurde) voorzieningen; - je aanbod en uitnodiging tot reactie. Als bijlagen kun je de casussen mee sturen. Bied samenwerking en ondersteuning! Al zal er wellicht nog wat 'gerepareerd' worden onder invloed van de VNG en de G27... er zal vroeg of laat meer onder de Wmo komen te vallen dan nu het geval is! Ga er niet vanuit dat gemeenten 'niet willen'. Straal zelf vooral uit dat je wilt samenwerken en dat je iets te bieden hebt. Maak concreet hoe je kunt ondersteunen. Voorbeelden: - info-bijeenkomsten met/voor de doelgroep organiseren - presentaties verzorgen - achterinformatie geven - aansluiten bij overleggen - meedenken over beleid - bereikbaar zijn voor vragen - verbindingen leggen met kennis en ervaringen elders uit het land TIP-1! Begin niet over geld. Probeer vooral vanuit de inhoud te schrijven en het contact te maken. TIP-2! Stuur de brief naar alle politieke partijen in je gemeente. In het kader van de aanstaande verkiezingen loont het de moeite om te zorgen dat je bij hen in beeld komt en wellicht hen goede en concrete ideeën voor hun verkiezingsprogramma kunt aandragen. Tot slot: Stuur je brief ook naar het Servicebureau. Naast de lobby op lokaal niveau zijn de medewerkers van het Servicebureau en het Platform GGz gesprekspartner van VNG, VWS, MEE en andere landelijke partijen. Ook op dat niveau is de AWBZ-pakketmaatregel onderwerp van gesprek. Het één kan het ander versterken. In de gesprekken met de VNG kan het bijvoorbeeld nuttig zijn om te laten zien dat er binnen veel gemeenten een zelfde soort signaal wordt afgegeven. April 2009. Bijlage 1: Facts & Figures AWBZ Pakketmaatregel Er komt één functie begeleiding De functies activerende en ondersteunende begeleiding (OB en AB) worden samengevoegd tot één functie begeleiding. Vervallen van de grondslag psychosociaal De relevante grondslag voor de GGz is psychiatrie. De grondslag psychosociaal vervalt i.v.m. de Wmo. Participatiedoelstelling vervalt Zelfredzaamheid is voor de nieuwe functie 'begeleiding' het dominante criterium. Mensen met uitsluitend problemen op het gebied van participatie kunnen geen AWBZ indicatie meer krijgen. De beperkingen worden vastgesteld op de volgende domeinen van zelfredzaamheid: sociale redzaamheid, bewegen en verplaatsen, probleemgedrag, psychisch functioneren, oriëntatiestoornissen. De beperkingen op de domeinen participatie, huishoudelijke verzorging en psychisch welbevinden worden niet meer meegenomen in de AWBZ indicatiestelling voor begeleiding. Omdat de grens tussen participatie en zelfredzaamheid voor mensen met matig tot ernstig beperkingen niet altijd te trekken is, zullen ook activiteiten mogelijk zijn die leiden tot deelname in het maatschappelijk leven. Alleen AWBZ begeleiding bij matig tot zware beperkingen Mensen met lichte beperkingen komen niet meer in aanmerking voor de functie begeleiding. Beperking omvang begeleiding De omvang van de functie begeleiding wordt gemaximeerd. . Structuur en steun bij praktische handelingen mogen samen maximaal 10 uur per week bedragen. . Dat mag voor de duur van 1 jaar met 3 uur verhoogd worden om te oefenen. . Overnemen van toezicht maximaal 4 uur per week. . Bij zware problematiek kan dit met maximaal 10 uur verhoogd worden. Gewenningsperiode Cliënten bij de wie de indicatie afloopt omdat zij het recht op begeleiding verliezen krijgen een gewenningsperiode. . Als de indicatie afloopt vóór 1 juni 2009, is de gewenningsperiode 6 maanden. . Als de indicatie afloopt tussen 1 juli en 30 september, drie maanden. . Vanaf 1 oktober geldt een periode tot uiterlijk 1 januari 2010. Conclusies algemeen zorgvragers vanaf 18 jaar Door de pakketmaatregel vervalt voor 27% van de cliënten die OB/AB ontvingen het recht op begeleiding. Dit zijn ongeveer 60.000 cliënten. Van deze cliënten kent 70% een totale zorgomvang van minder dan 8 uur per week. Relatief gezien verliezen zorgvragers in de categorie 18 tot 49 jaar en op basis van de grondslag psychiatrie vaker het recht op begeleiding dan andere groepen. In absolute aantallen zijn ouderen (boven de 65 jaar) en zorgvragers met de grondslag somatiek de grootste groep. Conclusies klantgroepen GGz Twee klantgroepen met een psychiatrische grondslag voor wie de maatregelen gevolgen hebben: - 5.800 chronisch psychiatrische patiënten met lichte beperkingen in de Maatschappelijke Opvang. - 9.200 stabiele psychiatrische patiënten met lichte beperkingen die niet zelfstandig kunnen functioneren. Voor beide groepen geldt dat zij vooral begeleiding individueel ontvangen (resp. 74% en 71%), gemiddeld 2,9 uur per week. Voor zover zij begeleiding in groepsverband ontvangen is dat gemiddeld 0,9 - 1 dagdeel per week. Door het vervallen van de ondersteuning vanuit de AWBZ zal naar verwachting door de eerste groep een groter beroep worden gedaan op de financiering door gemeenten (maatschappelijke opvang). De groep stabiele psychiatrische patiënten zal een beroep moeten doen op de omgeving en mantelzorg en de zorgverzekering (behandeling en crisisopvang). Daarnaast: - 12.000 mensen die op basis van een psycho-sociale grondslag begeleiding ontvangen - jeugdigen: 50 % van de jeugdigen die nu OB/AB ontvangen dreigen deze begeleiding te verliezen. De 'stille groep': Door de AWBZ pakketmaatregel wordt extra geaccentueerd dat 'participatie' een verantwoordelijkheid van gemeenten is. Burgers die beperkingen ervaren op het gebied van participatie moeten vanuit de Wmo gecompenseerd worden. Belangenbehartigers van het Programma Lokale Versterking GGz Wmo proberen al langere tijd aandacht te krijgen voor de zogenaamde 'stille groep'. Dit is de groep mensen die wel (aardig) zelfredzaam is maar die NIET MEEDOET. Deze groep staat niet geregistreerd en wordt ook nu dus niet meegeteld als groep die te maken krijgt met mogelijke gevolgen van de pakketmaatregel. Omvang: ? |Zvw |AWBZ |Wmo | |Is er een psychische | | | |stoornis? | | | |Ja | | | | | | |Is geneeskundige zorg nodig voor de | | |psychische stoornis? | | |Ja |Nee |Ja en nee | |De geneeskundige zorg |De niet-geneeskundige |De ondersteuning | |valt onder de Zvw. |zorg valt onder de |(zowel collectief als | |Hiertoe behoort: |AWBZ. |individueel) gericht | |1e lijnsGGz |Het gaat om: |op: | |(generalistisch, |begeleiding |huishoudelijke | |lichte tot matige |persoonlijke |verzorging | |ernstige problematiek)|verzorging |participatie | | |verpleging (somatische|psychisch welbevinden | |2de lijnsGGz |aandoening) | | |(specialistisch, |al dan niet in | | |complexe problematiek)|combinatie met |valt onder de Wmo. | | |verblijf. | | | | |Gemeente of CIZ | | |CIZ-indicatie vereist.|indiceert | | | | |Is verblijf noodzakelijk in verband met de | | |geneeskundige zorg? | | |Ja |Ja | | |Eerste 365 dagen |Na 365 dagen: | | |verblijf valt alle |voortgezet verblijf | | |zorg onder de Zvw. |(alle zorg valt onder | | | |de AWBZ). Zorg wordt | | | |gedefinieerd in | | | |zorgzwaartepakketten. | | Bijlage 2: Samenvatting AWBZ Pakketmaatregel. Wat betekent het voor gemeenten? AWBZ 2008 Persoonlijke verzorging Verpleging Ondersteunende begeleiding Activerende begeleiding Behandeling Verblijf AWBZ 2009 Persoonlijke verzorging Verpleging Begeleiding Behandeling Verblijf OB + AB = nieuwe functie 'Begeleiding' Nieuwe functie 'begeleiding': iets eraf: naar 'behandeling' iets eraf: zat al in de Wmo iets eraf: naar de Wmo, individueel of collectief? Iets eraf: naar behandeling Kortdurende, plangerichte vaardigheidstraining gericht op verandering Iets eraf: zat al in de Wmo Participatiedoelstelling; zelfstandig contacten opbouwen en onderhouden, activiteiten buitenshuis ondernemen. Iets eraf: naar de Wmo, individueel of collectief? Grondslag Psycho-sociaal; (centrum)gemeenten worden gecompenseerd via Stedelijk/Regionaal Kompas. Ook mensen met lichte beperkingen die voorheen begeleiding ontvingen uit de AWBZ vallen nu onder de 'participatiedoelstelling' van de Wmo. Daarnaast verdwijnt de indicatie voor begeleiding bij 'psychisch welbevinden': depressie, angst, eenzaamheid, geen levensvervulling Resumé: Toegang tot de AWBZ-functie 'Begeleiding' als men matig tot ernstig scoort op: Sociale redzaamheid Bewegen en verplaatsen Probleemgedrag Psychisch functioneren Geheugen- en oriëntatieproblemen Gemeenten en/of burgers zelf gaan zorgdragen, individueel of collectief bij: Lichte, matige of ernstige beperkingen t.a.v.: Persoonlijke verzorging Huishoudelijk leven Maatschappelijke participatie Psychisch welbevinden En bij lichte beperkingen t.a.v.: Sociale redzaamheid Bewegen en verplaatsen Probleemgedrag Psychisch functioneren Geheugen- en oriëntatieproblemen Psycho-sociale problemen: psychiatrische- en verslavingsproblematiek* verstandelijke handicap* trauma als gevolg van (langdurig) geweld dak- en thuisloosheid schulden geen werk of dagbesteding geen of een klein sociaal netwerk (eenzaamheid en isolement) criminaliteit en/of detentieverleden *als er geen diagnose van is vastgesteld Samenvattend betekent het voor gemeenten: Individuele of collectieve voorzieningen voor: Mensen met een diagnose (awbz-grondslag) die lichte beperkingen ervaren t.a.v. sociale redzaamheid, mobiliteit, probleemgedrag, psychisch functioneren en geheugen- en oriëntatieproblemen Mensen met psycho-sociale problemen Ondersteuning bij participatie van alle burgers (die daar een beperking in ervaren) Ondersteuning bij psychisch welbevinden van alle burgers (die daar een beperking in ervaren) Bijlage 3: Klantgroepen die te maken krijgen met de AWBZ pakketmaatregel en casussen Mensen (uit onze doelgroepen) die voorheen ondersteunende begeleiding krijgen en die dat in 2009 niet meer gaan krijgen: - 9.200 stabiele psychiatrische patiënten met lichte beperkingen die niet zelfstandig kunnen functioneren. - 5.800 chronisch psychiatrische patiënten met lichte beperkingen in de Maatschappelijke Opvang. - 12.000 mensen die op basis van de grondslag psychosociaal begeleiding uit de AWBZ krijgen. (gemeenten worden hier volledig voor gecompenseerd) Totaal: 20.000 Casus uit klantgroep 'stabiele psychiatrische patiënten met lichte beperkingen die niet zelfstandig kunnen functioneren': Freek (57 jaar) is cliënt van een begeleid wonen voorziening van een opvanginstelling. Jaren geleden is Freek gescheiden en vlak daarna psychiatrisch gediagnosticeerd. Sindsdien is Freek regelmatig opgenomen geweest in tijden van psychoses. Voordat Freek in de begeleid wonen voorziening terecht kwam, heeft hij drie jaar in een sociaal pension gewoond. Daarvoor was Freek dakloos, had een slechte gezondheid, dronk (en gebruikte drugs) veel en zijn angstbuien brachten hem regelmatig in de problemen. Freek heeft in die tijd schulden opgebouwd. Afgelopen jaren heeft Freek diverse behandelingen en ontwenningspogingen ondernomen met als resultaat dat angsten en overmatig gebruik gestabiliseerd zijn. Een schuldenregeling is getroffen. Freek krijgt vier uur begeleiding per week (Ondersteunende Begeleiding klasse 2) gericht op licht onderhoud en stabilisatie. Er is een individueel plan opgesteld waarin begeleiding op drie levensgebieden is opgenomen: gezondheid, werk en financiën. Hij ontvangt psychiatrische ondersteuning om zijn angstbuien in toom te houden en medicatiegebruik. Hij werkt op een sociale werkplaats en krijgt begeleiding om te zorgen dat hij daar ook iedere dag arriveert. Verder ontvangt Freek hulp bij het budgetteren; een begeleider helpt mee het boodschappenlijstje op te stellen en geeft tips hoe met zijn geld om te gaan. Met een pasje kan Freek gelimiteerd geld pinnen. De mentor heeft aangegeven dat zelfstandig wonen met ambulante begeleiding in het verschiet ligt. Gevolgen van AWBZ pakketmaatregelen: Freek krijgt ofwel geen begeleiding meer omdat hij volgens de criteria 1-5 wordt gecategoriseerd als een licht geval en z'n hulpvraag t.a.v. de criteria 6-9 telt niet meer mee. De kans dat Freek zelf hulp zoekt is niet zo groot. Het ligt meer voor de hand dat hij denkt het zelf te kunnen redden en terugvalt in het oude patroon: zijn gezondheid zal verslechteren, hij vergeet af en toe zijn medicijnen te halen, zijn angstbuien zullen weer dominanter worden, hij zal niet meer op zijn werk verschijnen, nieuwe schulden zullen ontstaan en er bestaat een grote kans dat hij weer zal gaan zwerven. Criteria Ondersteunende en activerende begeleiding: 1. sociale redzaamheid 2. bewegen en verplaatsen 3. probleemgedrag 4. psychisch functioneren 5. geheugen- en oriëntatieproblemen 6. persoonlijke verzorging 7. huishoudelijk leven 8. maatschappelijke participatie 9. psychisch welbevinden Casus uit klantgroep 'mensen met grondslag psychosociaal': Maria (36 jaar) verblijft sinds vier maanden in een instelling voor vrouwenopvang. Zij is van Nederlandse afkomst en heeft twee kinderen. Na een huwelijk van tien jaar, waarin zij veelvuldig is mishandeld en bedreigd door haar man, is zij met haar kinderen in de opvang terecht gekomen. Maria wil niet terug naar haar echtgenoot. Maria heeft last van lichte depressieverschijnselen als gevolg van de jarenlange mishandeling en heeft weinig zelfvertrouwen. De eerste weken in de opvang hebben Maria een veilig onderkomen geboden waar zij en haar kinderen tot rust konden komen; praktische zaken voor haar en de kinderen zijn geregeld en helder is gekregen welke problemen er spelen. Samen met Maria is een hulpverleningsplan opgesteld. Op het moment ontvangt Maria onderdak in de opvanginstelling en maakt gebruik van de beschikbare voorzieningen. Deze worden gefinancierd door de gemeente. Daarnaast is Maria geïndiceerd voor extramurale zorg op psychiatrische grondslag om weer een zelfstandig bestaan te kunnen opbouwen. Daarbij staat herstel van de regie over het gewone leven -de opvoeding, de huishouding en de dagstructuur- centraal. In de periode in de opvang moet Maria leren hoe ze een goede opvoeder wordt die de rol van vader en moeder integreert. Ze moet leren om zelfstandig een huishouding te runnen, inclusief leren plannen (Maria leefde bij de dag om het geweld te overleven) en met instellingen om te gaan. Ook krijgt Maria begeleiding om structuur in haar leven en het leven van haar kinderen te brengen. Ze voert gesprekken met een GGZ-psycholoog. Mogelijke gevolgen van de AWBZ pakketmaatregelen: Op basis van de nieuwe criteria zal Maria mogelijk niet langer begeleiding of minder uren begeleiding ontvangen vanuit de AWBZ. Dit betekent dat het langer zal duren voordat Maria voldoende hersteld is om een zelfstandig bestaan op te bouwen en dus langer in de opvang instelling zal verblijven. De licht psychische klachten kunnen zich, zonder de juiste hulp, ontwikkelen tot een zware depressie en een porttraumatisch stressyndroom, waarna Maria zwaardere behandeling nodig heeft. Ze zal minder goed voor haar kinderen, die getuige zijn geweest van het jarenlange geweld, kunnen zorgen en een stabiele gezinssituatie voor hen kan creëren. Er is kans op herhaling van het geweld in de oude relatie of in een nieuwe relatie. Dit zijn nieuwe trauma's voor de vrouw en ook weer voor de kinderen. Ook als Maria de volgende stap zet naar een zelfstandig bestaan blijft begeleiding vanuit de AWBZ zorg nodig. Bij deze vrouwen treedt vaak regieverlies op; depressie en gebrek aan zelfvertrouwen slaan toe als deze vrouwen de veilig geworden context van de opvang kwijt zijn en ook de kinderen gaan soms opnieuw ageren. Via begeleiding dienen dan alle zeilen te worden bijgezet om vast te houden wat in de opvang is opgebouwd en om vrouwen te blijven motiveren om het sociale activeringstraject dat ze in de opvang zijn gestart te blijven volgen. Klantgroep die steeds buiten beeld gebleven is maar misschien nu in beeld gaat komen: Door de AWBZ pakketmaatregel wordt extra geaccentueerd dat 'participatie' een verantwoordelijkheid van gemeenten is. Burgers die beperkingen ervaren op het gebied van participatie moeten vanuit de Wmo gecompenseerd worden. Belangenbehartigers van het Programma Lokale Versterking GGz Wmo proberen al langere tijd aandacht te krijgen voor de zogenaamde 'stille groep'. Dit is de groep mensen die wel (aardig) zelfredzaam is maar die NIET MEEDOET. Deze groep staat niet geregistreerd en wordt ook nu dus niet meegeteld als groep die te maken krijgt met mogelijke gevolgen van de pakketmaatregel. Omvang: ? Casus uit de klantgroep 'stille groep': Mia is 55 jaar. Ze is vroeger lerares geweest op een Jenaplan school in Amsterdam. Ze heeft veel gereisd en heeft een brede interesse. Rond haar dertigste kreeg ze psychische klachten in die mate dat ze werd opgenomen. Van oorsprong kwam ze uit het zuiden en haar familie besloot dat ze beter terug kon komen. Zo verbleef ze lange tijd in een instelling in het zuiden. Heel geleidelijk aan, en met veel medicatie en begeleiding, is het gelukt om zelfstandig in een flatje te gaan wonen. Haar flat heeft ze keurig op orde. Ze is goed op de hoogte van de wereld om haar heen, leest veel en blijft met interesse de ontwikkelingen rondom onderwijs (haar oude vak) volgen. De laatste jaren ging ze nog 3 ochtenden in de week naar de tertiaire deeltijd. Dit hield in dat ze daar allerlei activiteiten kon doen en onder de mensen was. Het ziekenhuis stopte echter met dit aanbod omdat zij geen geld meer kregen om activerende begeleiding aan te bieden. Mia is nooit een groepsmens geweest, ze vond ook geen aansluiting in de groep van de tertiaire deeltijd, maar had wel een klik met de activiteitenbegeleidster van de groep. Toen de tertiaire deeltijd stopte werd pijnlijk duidelijk dat Mia verder geen contacten had. Het contact met haar familie was minimaal en ook in de flat had ze geen aanspraak. Bij Mia speelt veel schaamte (ze draait veel met haar ogen vanwege haar medicatie) maar wat ook belangrijk is: ze vindt niet gemakkelijk aansluiting. Ze probeert haar boodschappen te doen op tijden dat ze zo min mogelijk mensen tegen kan komen in de galerij van haar flat. Ze heeft het een tijdje geprobeerd om naar het DAC te gaan maar vond daar geen aansluiting. Het liefste dat ze zou willen is een ontmoetingsgroep (samen koken of de krant lezen o.i.d.) met mensen waar ze aansluiting bij heeft. Mia komt niet op het idee om met deze vraag naar het Wmo-loket te gaan. En als ze -met steun?- dat wel zou doen wat zal dan het antwoord zijn.....?!